ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 102: วิธีการค้นและพยานในการค้น
ตัวบทกฎหมาย
การค้นในที่รโหฐานนั้น ก่อนลงมือค้นให้เจ้าพนักงานผู้ค้นแสดงความบริสุทธิ์เสียก่อน และเท่าที่สามารถจะทำได้ให้ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือบุคคลในครอบครัวของผู้นั้น หรือถ้าหาบุคคลเช่นกล่าวนั้นไม่ได้ ก็ให้ค้นต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนซึ่งเจ้าพนักงานได้ขอร้องมาเป็นพยานการค้นที่อยู่หรือสำนักงานของผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งถูกควบคุมหรือขังอยู่ให้ทำต่อหน้าผู้นั้น ถ้าผู้นั้นไม่สามารถหรือไม่ติดใจมากำกับจะตั้งผู้แทนหรือให้พยานมากำกับก็ได้ ถ้าผู้แทนหรือพยานไม่มี ให้ค้นต่อหน้าบุคคลในครอบครัวหรือต่อหน้าพยานดังกล่าวในวรรคก่อนสิ่งของใดที่ยึดได้ต้องให้ผู้ครอบครองสถานที่ บุคคลในครอบครัว ผู้ต้องหา จำเลย ผู้แทนหรือพยานดูเพื่อให้รับรองว่าถูกต้อง ถ้าบุคคลเช่นกล่าวนั้นรับรองหรือไม่ยอมรับรองก็ให้บันทึกไว้
คำแปลภาษาอังกฤษ
In a search of a private place, before commencing the search the officer conducting it shall first demonstrate his good faith, and, so far as practicable, shall conduct the search in the presence of the occupier of the place or a member of his family; or, if no such person can be found, shall conduct the search in the presence of at least two other persons whom the officer has requested to act as witnesses.
A search of the residence or office of a suspect or accused who is under custody or detention shall be conducted in his presence. If he is unable or unwilling to attend to supervise, he may appoint a representative or provide a witness to supervise. If there is no representative or witness, the search shall be conducted in the presence of a member of the family or in the presence of the witnesses mentioned in the preceding paragraph.
Any property seized must be shown to the occupier of the place, the member of the family, the suspect, the accused, the representative, or the witness, for confirmation that it is correct. Whether such person confirms it or refuses to confirm it, this shall be recorded.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 102 เป็นบทหลักว่าด้วยวิธีการค้นในที่รโหฐานตามหมวด 2 (ค้น) วรรคแรกกำหนดให้เจ้าพนักงานแสดงความบริสุทธิ์ (เช่น แสดงว่าไม่มีการนำของไปวาง) และค้นต่อหน้าผู้ครอบครอง บุคคลในครอบครัว หรือพยานสองคนที่ขอมา วรรคสองให้สิทธิผู้ต้องหาหรือจำเลยที่ถูกควบคุมหรือขังได้ค้นที่อยู่หรือสำนักงานต่อหน้าตนหรือผู้แทนที่เลือก วรรคสามให้แสดงของกลางเพื่อรับรองและบันทึกคำตอบ บทนี้ใช้ประกอบมาตรา 97, 101 และ 103 การไม่ปฏิบัติตามอาจกระทบน้ำหนักพยานของของกลาง
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
บทนี้ป้องกันการนำของไปวางหรือค้นพบลับหลัง การพบของกลางห่างจากผู้ครอบครองหรือจำเลยทั้งที่สามารถให้อยู่ด้วยได้ เป็นจุดอ่อนที่ศาลตรวจสอบ โดยเฉพาะคดียาเสพติด หากท่านถูกคุมไว้ที่หน้าบ้านขณะพบของกลางที่อื่น หรือไม่เคยได้ดูของกลางเพื่อรับรอง ย่อมยกขึ้นในชั้นพิจารณาได้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4793/2549 (2006)
เมื่อจำเลยถูกควบคุมอยู่ที่หน้าบ้านขณะพบธนบัตรของกลางที่ข้างบ้านและนำไปให้เจ้าพนักงานลับหลังจำเลย เจ้าพนักงานมิได้ปฏิบัติตามมาตรา 102 วรรคหนึ่ง ที่ให้ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองหรือจำเลย
จำเลยถูกควบคุมอยู่ที่หน้าบ้านขณะพบธนบัตรของกลางที่ข้างบ้านและนำไปให้เจ้าพนักงานที่หน้าบ้าน ศาลเห็นว่าแสดงให้เห็นว่าเจ้าพนักงานมิได้ปฏิบัติตามมาตรา 102 วรรคหนึ่ง ที่ให้ค้นเท่าที่ทำได้ต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือบุคคลในครอบครัว หรือพยานสองคนที่ขอมา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 375/2542 (1999)
เมื่อจำเลยอยู่บ้านคนเดียวโดยไม่มีเหตุขัดข้องที่จะให้อยู่ด้วย การที่เจ้าพนักงานพบเฮโรอีนหลังบ้านลับหลังจำเลยแทนที่จะนำจำเลยไปดูการค้น เป็นการไม่ปฏิบัติตามมาตรา 102 วรรคหนึ่ง
จำเลยอยู่บ้านคนเดียวโดยไม่ปรากฏเหตุขัดข้อง เมื่อค้นในบ้านไม่พบสิ่งผิดกฎหมาย ก็สมควรนำจำเลยไปหลังบ้านและค้นต่อหน้าจำเลยเพื่อแสดงความบริสุทธิ์และให้เป็นไปตามกฎหมาย แต่กลับพบเฮโรอีนของกลางลับหลัง ศาลถือเป็นการไม่ปฏิบัติตามมาตรา 102 วรรคหนึ่ง
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2892/2536 (1993)
การค้นสถานที่หลังผู้ต้องหาได้รับการปล่อยชั่วคราวแล้ว มิใช่การค้นที่อยู่ของผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมตามมาตรา 102 วรรคสอง แต่เป็นการค้นตามวรรคหนึ่ง เมื่อแสดงหมายค้น ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองดูแลสถานที่ และบันทึกสิ่งของที่พบ ย่อมชอบด้วยมาตรา 102
เพราะการตรวจค้นอู่เกิดขึ้นหลังจำเลยที่ 1 ได้รับการปล่อยตัวชั่วคราวแล้ว จึงมิใช่การค้นที่อยู่ของผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมตามมาตรา 102 วรรคสอง แต่เป็นการค้นตามวรรคหนึ่ง เจ้าพนักงานแสดงหมายค้นและค้นต่อหน้าผู้ครอบครองดูแลอู่ และทำบันทึกการตรวจค้นโดยมีผู้ครอบครองลงชื่อ การค้นจึงชอบด้วยมาตรา 102
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 8 คดี (พ.ศ. 2519 ถึง 2556)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4793/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1455/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 375/2542 (1999)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2892/2536 (1993)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 395/2519 (1976)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4791/2528 (1985)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7035/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5455/2534 (1991)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ตำรวจต้องค้นบ้านต่อหน้าเราหรือพยานหรือไม่?
ตามมาตรา 102 เท่าที่ทำได้ต้องค้นต่อหน้าผู้ครอบครองหรือบุคคลในครอบครัว หรือหากหาไม่ได้ก็ต่อหน้าพยานสองคนที่ขอมา สำหรับผู้ต้องหาที่ถูกควบคุม การค้นบ้านต้องทำต่อหน้าผู้นั้นโดยหลัก
หากพบยาเสพติดลับหลังเราระหว่างการค้นจะเป็นอย่างไร?
ศาลตรวจสอบของกลางที่พบห่างจากผู้ครอบครองหรือจำเลยทั้งที่ให้อยู่ด้วยได้ เพราะมาตรา 102 (1) กำหนดให้ค้นต่อหน้าผู้นั้นเท่าที่ทำได้ ของกลางเช่นนั้นอาจมีน้ำหนักน้อยลง
ตำรวจต้องให้เราดูของกลางที่ยึดหรือไม่?
ต้อง มาตรา 102 กำหนดให้แสดงของกลางแก่ผู้ครอบครอง บุคคลในครอบครัว ผู้ต้องหา จำเลย ผู้แทน หรือพยาน เพื่อรับรอง และต้องบันทึกการรับรองหรือไม่รับรองไว้
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 102 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 102. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-102/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 102 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-102/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-102/"><p>การค้นในที่รโหฐานนั้น ก่อนลงมือค้นให้เจ้าพนักงานผู้ค้นแสดงความบริสุทธิ์เสียก่อน และเท่าที่สามารถจะทำได้ให้ค้นต่อหน้าผู้ครอบครองสถานที่หรือบุคคลในครอบครัวของผู้นั้น หรือถ้าหาบุคคลเช่นกล่าวนั้นไม่ได้ ก็ให้ค้นต่อหน้าบุคคลอื่นอย่างน้อยสองคนซึ่งเจ้าพนักงานได้ขอร้องมาเป็นพยานการค้นที่อยู่หรือสำนักงานของผู้ต้องหาหรือจำเลยซึ่งถูกควบคุมหรือขังอยู่ให้ทำต่อหน้าผู้นั้น ถ้าผู้นั้นไม่สามารถหรือไม่ติดใจมากำกับจะตั้งผู้แทนหรือให้พยานมากำกับก็ได้ ถ้าผู้แทนหรือพยานไม่มี ให้ค้นต่อหน้าบุคคลในครอบครัวหรือต่อหน้าพยานดังกล่าวในวรรคก่อนสิ่งของใดที่ยึดได้ต้องให้ผู้ครอบครองสถานที่ บุคคลในครอบครัว ผู้ต้องหา จำเลย ผู้แทนหรือพยานดูเพื่อให้รับรองว่าถูกต้อง ถ้าบุคคลเช่นกล่าวนั้นรับรองหรือไม่ยอมรับรองก็ให้บันทึกไว้</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 102 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-102/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา