ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 240: การส่งพยานเอกสารล่วงหน้า
ตัวบทกฎหมาย
ในกรณีที่ศาลมิได้กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา ๑๗๓/๑ เมื่อคู่ความประสงค์จะอ้างเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของตนเป็นพยานหลักฐาน ให้ยื่นพยานเอกสารนั้นต่อศาลก่อนวันไต่สวนมูลฟ้องหรือวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน เพื่อให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีโอกาสตรวจและขอคัดสำเนาเอกสารดังกล่าวได้ก่อนที่จะนำสืบพยานเอกสารนั้น เว้นแต่เอกสารที่คู่ความประสงค์จะอ้างอิงนั้นเป็นบันทึกคำให้การของพยาน หรือเป็นเอกสารที่ปรากฏชื่อหรือที่อยู่ของพยาน หรือศาลเห็นสมควรสั่งเป็นอย่างอื่นอันเนื่องจากสภาพและความจำเป็นแห่งเอกสารนั้นในกรณีที่ไม่อยู่ในบังคับต้องส่งเอกสารตามวรรคหนึ่ง
เมื่อมีเอกสารใช้เป็นพยานหลักฐานในชั้นศาล ให้อ่านหรือส่งให้คู่ความตรวจดู
ถ้าคู่ความฝ่ายใดต้องการสำเนา
ศาลมีอำนาจสั่งให้ฝ่ายที่อ้างเอกสารนั้นส่งสำเนาให้อีกฝ่ายหนึ่งตามที่เห็นสมควรถ้าคู่ความฝ่ายใดไม่ส่งเอกสารตามวรรคหนึ่งหรือสำเนาเอกสารตามวรรคสอง หรือไม่ส่งพยานเอกสารหรือพยานวัตถุตามมาตรา ๑๗๓/๒ วรรคหนึ่ง ให้ศาลมีอำนาจไม่รับฟังพยานหลักฐานนั้นเว้นแต่ศาลเห็นว่าเป็นกรณีเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือการไม่ปฏิบัติดังกล่าวมิได้เป็นไปโดยจงใจและไม่เสียโอกาสในการดำเนินคดีของคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในกรณีที่ศาลมิได้กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา ๑๗๓/๑ เมื่อคู่ความประสงค์จะอ้างเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของตนเป็นพยานหลักฐาน ให้ยื่นพยานเอกสารนั้นต่อศาลก่อนวันไต่สวนมูลฟ้องหรือวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน เพื่อให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีโอกาสตรวจและขอคัดสำเนาเอกสารดังกล่าวได้ก่อนที่จะนำสืบพยานเอกสารนั้น เว้นแต่เอกสารที่คู่ความประสงค์จะอ้างอิงนั้นเป็นบันทึกคำให้การของพยาน หรือเป็นเอกสารที่ปรากฏชื่อหรือที่อยู่ของพยาน หรือศาลเห็นสมควรสั่งเป็นอย่างอื่นอันเนื่องจากสภาพและความจำเป็นแห่งเอกสารนั้นในกรณีที่ไม่อยู่ในบังคับต้องส่งเอกสารตามวรรคหนึ่ง เมื่อมีเอกสารใช้เป็นพยานหลักฐานในชั้นศาล ให้อ่านหรือส่งให้คู่ความตรวจดู ถ้าคู่ความฝ่ายใดต้องการสำเนา ศาลมีอำนาจสั่งให้ฝ่ายที่อ้างเอกสารนั้นส่งสำเนาให้อีกฝ่ายหนึ่งตามที่เห็นสมควรถ้าคู่ความฝ่ายใดไม่ส่งเอกสารตามวรรคหนึ่งหรือสำเนาเอกสารตามวรรคสอง หรือไม่ส่งพยานเอกสารหรือพยานวัตถุตามมาตรา ๑๗๓/๒ วรรคหนึ่ง ให้ศาลมีอำนาจไม่รับฟังพยานหลักฐานนั้นเว้นแต่ศาลเห็นว่าเป็นกรณีเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือการไม่ปฏิบัติดังกล่าวมิได้เป็นไปโดยจงใจและไม่เสียโอกาสในการดำเนินคดีของคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 240 กำหนดหน้าที่ส่งพยานเอกสารล่วงหน้าในภาค 5 หมวด 3 และใช้เฉพาะกรณีที่ศาลมิได้กำหนดวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา 173/1 วรรคหนึ่งกำหนดให้ยื่นเอกสารก่อนวันไต่สวนมูลฟ้องหรือวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน เพื่อความเป็นธรรมโดยให้อีกฝ่ายตรวจและคัดสำเนาได้ โดยมีข้อยกเว้นสำหรับบันทึกคำให้การพยาน เอกสารที่ปรากฏชื่อหรือที่อยู่พยาน หรือกรณีศาลสั่งเป็นอย่างอื่น วรรคสองครอบคลุมการนำเอกสารเข้าสืบในชั้นศาลที่ไม่ต้องส่งล่วงหน้า วรรคสามกำหนดผล คือ ศาลอาจไม่รับฟังพยานที่ไม่ปฏิบัติตาม เว้นแต่เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมและไม่ทำให้เสียเปรียบ บทบัญญัตินี้เชื่อมกับมาตรา 173/1, 173/2 และ 239
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
กฎ 15 วันนี้เป็นกับดักสำหรับผู้ไม่ระวัง หากไม่มีวันตรวจพยานหลักฐาน ให้ยื่นเอกสารที่จะอ้างก่อนวันนัดไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน มิฉะนั้นเสี่ยงถูกไม่รับฟัง ข้อยกเว้น (เพื่อความยุติธรรม หรือมิได้จงใจและไม่ทำให้เสียเปรียบ) มีอยู่ แต่ไม่ควรพึ่งพา ควรจดกำหนดเส้นตายทันทีที่มีวันนัด และให้ทนายความบริหารการแลกเปลี่ยนเอกสาร เพื่อไม่ให้พยานสำคัญถูกตัดออก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
เมื่อศาลยกเลิกหรือมิได้กำหนดวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา 173/1 กรณีตกอยู่ในบังคับของมาตรา 240 คู่ความต้องยื่นเอกสารที่อยู่ในครอบครองก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวันเพื่อให้อีกฝ่ายตรวจและคัดสำเนา
ในคดียาเสพติด คำสั่งศาลมีผลเท่ากับยกเลิกวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา 173/2 และไม่กำหนดวันตรวจตามมาตรา 173/1 ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีจึงตกอยู่ในบังคับของมาตรา 240 ซึ่งวรรคหนึ่งกำหนดให้คู่ความยื่นเอกสารที่อยู่ในครอบครองก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวันเพื่อให้อีกฝ่ายตรวจและคัดสำเนา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10328/2555 (2012)
เมื่อศาลยกเลิกวันตรวจพยานหลักฐานโดยปริยาย กรณีตกอยู่ในบังคับของมาตรา 240 คู่ความที่จะอ้างเอกสารที่อยู่ในครอบครองต้องยื่นก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน โดยมีข้อยกเว้นตามมาตรานั้น
ศาลชั้นต้นเลื่อนวันนัดในลักษณะที่มีผลเท่ากับยกเลิกวันตรวจพยานหลักฐานโดยปริยาย ศาลฎีกาเห็นว่ากรณีตกอยู่ในบังคับของมาตรา 240 เพราะมิได้กำหนดวันตรวจตามมาตรา 173/1 ซึ่งวรรคหนึ่งกำหนดให้คู่ความที่อ้างเอกสารในครอบครองยื่นก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวันเพื่อให้อีกฝ่ายตรวจและคัดสำเนา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6228/2541 (1998)
ตามมาตรา 240 เมื่อโจทก์นำส่งเอกสารในเวลาที่พยานเบิกความและศาลให้จำเลยตรวจดูแล้ว ศาลรับฟังเอกสารนั้นเป็นพยานได้ โดยไม่จำต้องคัดสำเนาให้จำเลยก่อนพิจารณา
โจทก์นำส่งเอกสารในเวลาที่พยานเบิกความและศาลให้จำเลยตรวจดู ศาลฎีกาเห็นว่าตามมาตรา 240 ศาลรับฟังเอกสารดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานได้ ไม่จำเป็นต้องคัดสำเนาให้จำเลยก่อนพิจารณา
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 8 คดี (พ.ศ. 2496 ถึง 2561)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6228/2541 (1998)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 846/2534 (1991)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1068/2496 (1953)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10328/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 211/2552 (2009)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2284/2522 (1979)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 204/2522 (1979)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องยื่นเอกสารก่อนวันสืบพยานกี่วัน
กรณีที่ศาลไม่ได้กำหนดวันตรวจพยานหลักฐาน มาตรา 240 กำหนดให้ยื่นเอกสารที่จะอ้างก่อนวันไต่สวนมูลฟ้องหรือวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน
หากยื่นเอกสารไม่ทันกำหนดสิบห้าวันจะเป็นอย่างไร
ศาลอาจไม่รับฟังพยานนั้นตามมาตรา 240 วรรคสาม เว้นแต่เห็นว่าเป็นกรณีเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือการไม่ปฏิบัติมิได้เป็นไปโดยจงใจและไม่ทำให้อีกฝ่ายเสียเปรียบ
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 240 (ประเทศไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 240. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-240/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 240 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-240/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-240/"><p>ในกรณีที่ศาลมิได้กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานตามมาตรา ๑๗๓/๑ เมื่อคู่ความประสงค์จะอ้างเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของตนเป็นพยานหลักฐาน ให้ยื่นพยานเอกสารนั้นต่อศาลก่อนวันไต่สวนมูลฟ้องหรือวันสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน เพื่อให้คู่ความอีกฝ่ายหนึ่งมีโอกาสตรวจและขอคัดสำเนาเอกสารดังกล่าวได้ก่อนที่จะนำสืบพยานเอกสารนั้น เว้นแต่เอกสารที่คู่ความประสงค์จะอ้างอิงนั้นเป็นบันทึกคำให้การของพยาน หรือเป็นเอกสารที่ปรากฏชื่อหรือที่อยู่ของพยาน หรือศาลเห็นสมควรสั่งเป็นอย่างอื่นอันเนื่องจากสภาพและความจำเป็นแห่งเอกสารนั้นในกรณีที่ไม่อยู่ในบังคับต้องส่งเอกสารตามวรรคหนึ่ง เมื่อมีเอกสารใช้เป็นพยานหลักฐานในชั้นศาล ให้อ่านหรือส่งให้คู่ความตรวจดู ถ้าคู่ความฝ่ายใดต้องการสำเนา ศาลมีอำนาจสั่งให้ฝ่ายที่อ้างเอกสารนั้นส่งสำเนาให้อีกฝ่ายหนึ่งตามที่เห็นสมควรถ้าคู่ความฝ่ายใดไม่ส่งเอกสารตามวรรคหนึ่งหรือสำเนาเอกสารตามวรรคสอง หรือไม่ส่งพยานเอกสารหรือพยานวัตถุตามมาตรา ๑๗๓/๒ วรรคหนึ่ง ให้ศาลมีอำนาจไม่รับฟังพยานหลักฐานนั้นเว้นแต่ศาลเห็นว่าเป็นกรณีเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือการไม่ปฏิบัติดังกล่าวมิได้เป็นไปโดยจงใจและไม่เสียโอกาสในการดำเนินคดีของคู่ความอีกฝ่ายหนึ่ง</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 240 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-240/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา