ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 241: การนำพยานวัตถุมาศาลและการตรวจ
ตัวบทกฎหมาย
สิ่งใดใช้เป็นพยานวัตถุต้องนำมาศาลในกรณีที่นำมาไม่ได้ ให้ศาลไปตรวจจดรายงานยังที่ที่พยานวัตถุนั้นอยู่ตามเวลาและวิธีซึ่งศาลเห็นสมควรตามลักษณะแห่งพยานวัตถุ
คำแปลภาษาอังกฤษ
Anything used as material evidence must be brought to the court. Where it cannot be brought, the court shall go to inspect and make a record at the place where the material evidence is located, at such time and in such manner as the court thinks fit according to the nature of the material evidence.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 241 เป็นบทเปิดภาค 5 หมวด 4 พยานวัตถุ หลักคือให้นำตัววัตถุมาศาลเพื่อให้ตรวจดูได้โดยตรง หากนำมาไม่ได้ในทางปฏิบัติ เช่น อสังหาริมทรัพย์หรือเครื่องจักรขนาดใหญ่ ศาลจะไปตรวจและจดรายงาน ณ ที่นั้น ข้อสำคัญคือศาลตีความว่ามาตรานี้เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับว่าต้องพิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ คดีอาจพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานอื่นได้ และศาลมีดุลพินิจว่าจำเป็นต้องตรวจดูหรือไม่ บทบัญญัตินี้ทำงานร่วมกับมาตรา 242 เรื่องการเก็บรักษาและตรวจพยานวัตถุ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ในทางปฏิบัติ อย่าคิดว่าคดีจะแพ้ชนะที่ตัววัตถุของกลางเสมอไป ศาลยืนยันว่าการพิสูจน์ความผิดไม่จำต้องใช้พยานวัตถุ ภาพถ่ายที่ชัดเจนหรือพยานหลักฐานอื่นอาจเพียงพอเมื่อไม่ได้ตรวจดูตัววัตถุ ในทางกลับกัน หากวัตถุสำคัญเคลื่อนย้ายไม่ได้ ท่านขอให้ศาลไปตรวจ ณ ที่นั้นได้ การนำเสนอหรือหักล้างพยานวัตถุเป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่ควรวางแผนกับทนายความ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6744/2548 (2005)
มาตรา 241 เป็นเพียงบทบัญญัติสำหรับวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับให้สืบพยานวัตถุเสมอไป ศาลอาจใช้ดุลพินิจไม่ตรวจดูก็ได้ และสำเนาภาพถ่ายของกลางที่ชัดเจนซึ่งไม่มีการโต้แย้งความถูกต้องรับฟังได้
โจทก์อ้างส่งสำเนาภาพถ่ายธนบัตรที่ใช้ล่อซื้อแทนตัวธนบัตร ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 241 เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ ไม่บังคับให้ต้องตรวจดูเสมอไป เมื่อสำเนาภาพถ่ายชัดเจนสามารถตรวจดูลักษณะและหมายเลขธนบัตรได้ และจำเลยมิได้โต้แย้งความถูกต้อง ศาลจึงรับฟังได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7757/2543 (2000)
มาตรา 241 และมาตรา 242 ไม่มีผลเป็นการบังคับว่าในการพิสูจน์ความผิดของจำเลย โจทก์ต้องพิสูจน์ด้วยพยานวัตถุ โจทก์อาจพิสูจน์ความผิดด้วยพยานหลักฐานอื่นที่มิใช่พยานวัตถุก็ได้
โจทก์พิสูจน์ว่าของกลางเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 1 โดยอ้างบัญชีของกลางคดีอาญาและคำเบิกความของเจ้าพนักงานตำรวจแทนตัววัตถุ ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 241 และมาตรา 242 ไม่บังคับให้พิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ โจทก์พิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานอื่นได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 10 คดี (พ.ศ. 2485 ถึง 2548)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6744/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7757/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1416-1418/2508 (1965)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1416-1448/2508 (1965)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 504/2491 (1948)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 687/2485 (1942)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 74/2517 (1974)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1637/2492 (1949)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
พยานวัตถุต้องนำมาศาลเสมอหรือไม่
โดยหลักต้องนำมาตามมาตรา 241 แต่หากเคลื่อนย้ายไม่ได้ ศาลจะไปตรวจ ณ ที่นั้น ทั้งนี้ศาลวินิจฉัยว่าการพิสูจน์ความผิดไม่จำต้องใช้พยานวัตถุเสมอไป
พิสูจน์คดีได้โดยไม่ต้องนำตัววัตถุมาหรือไม่
ได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามาตรา 241 เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับให้พิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ พยานหลักฐานอื่น เช่น ภาพถ่ายที่ชัดเจน อาจเพียงพอ
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 241 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 241. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 241 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/"><p>สิ่งใดใช้เป็นพยานวัตถุต้องนำมาศาลในกรณีที่นำมาไม่ได้ ให้ศาลไปตรวจจดรายงานยังที่ที่พยานวัตถุนั้นอยู่ตามเวลาและวิธีซึ่งศาลเห็นสมควรตามลักษณะแห่งพยานวัตถุ</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 241 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา