ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 241: การนำพยานวัตถุมาศาลและการตรวจ
ตัวบทกฎหมาย
สิ่งใดใช้เป็นพยานวัตถุต้องนำมาศาลในกรณีที่นำมาไม่ได้ ให้ศาลไปตรวจจดรายงานยังที่ที่พยานวัตถุนั้นอยู่ตามเวลาและวิธีซึ่งศาลเห็นสมควรตามลักษณะแห่งพยานวัตถุ
คำแปลภาษาอังกฤษ
สิ่งใดใช้เป็นพยานวัตถุต้องนำมาศาลในกรณีที่นำมาไม่ได้ ให้ศาลไปตรวจจดรายงานยังที่ที่พยานวัตถุนั้นอยู่ตามเวลาและวิธีซึ่งศาลเห็นสมควรตามลักษณะแห่งพยานวัตถุ
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 241 เป็นบทเปิดภาค 5 หมวด 4 พยานวัตถุ หลักคือให้นำตัววัตถุมาศาลเพื่อให้ตรวจดูได้โดยตรง หากนำมาไม่ได้ในทางปฏิบัติ เช่น อสังหาริมทรัพย์หรือเครื่องจักรขนาดใหญ่ ศาลจะไปตรวจและจดรายงาน ณ ที่นั้น ข้อสำคัญคือศาลตีความว่ามาตรานี้เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับว่าต้องพิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ คดีอาจพิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานอื่นได้ และศาลมีดุลพินิจว่าจำเป็นต้องตรวจดูหรือไม่ บทบัญญัตินี้ทำงานร่วมกับมาตรา 242 เรื่องการเก็บรักษาและตรวจพยานวัตถุ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ในทางปฏิบัติ อย่าคิดว่าคดีจะแพ้ชนะที่ตัววัตถุของกลางเสมอไป ศาลยืนยันว่าการพิสูจน์ความผิดไม่จำต้องใช้พยานวัตถุ ภาพถ่ายที่ชัดเจนหรือพยานหลักฐานอื่นอาจเพียงพอเมื่อไม่ได้ตรวจดูตัววัตถุ ในทางกลับกัน หากวัตถุสำคัญเคลื่อนย้ายไม่ได้ ท่านขอให้ศาลไปตรวจ ณ ที่นั้นได้ การนำเสนอหรือหักล้างพยานวัตถุเป็นการตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ที่ควรวางแผนกับทนายความ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6744/2548 (2005)
มาตรา 241 เป็นเพียงบทบัญญัติสำหรับวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับให้สืบพยานวัตถุเสมอไป ศาลอาจใช้ดุลพินิจไม่ตรวจดูก็ได้ และสำเนาภาพถ่ายของกลางที่ชัดเจนซึ่งไม่มีการโต้แย้งความถูกต้องรับฟังได้
โจทก์อ้างส่งสำเนาภาพถ่ายธนบัตรที่ใช้ล่อซื้อแทนตัวธนบัตร ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 241 เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ ไม่บังคับให้ต้องตรวจดูเสมอไป เมื่อสำเนาภาพถ่ายชัดเจนสามารถตรวจดูลักษณะและหมายเลขธนบัตรได้ และจำเลยมิได้โต้แย้งความถูกต้อง ศาลจึงรับฟังได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7757/2543 (2000)
มาตรา 241 และมาตรา 242 ไม่มีผลเป็นการบังคับว่าในการพิสูจน์ความผิดของจำเลย โจทก์ต้องพิสูจน์ด้วยพยานวัตถุ โจทก์อาจพิสูจน์ความผิดด้วยพยานหลักฐานอื่นที่มิใช่พยานวัตถุก็ได้
โจทก์พิสูจน์ว่าของกลางเป็นยาเสพติดให้โทษประเภท 1 โดยอ้างบัญชีของกลางคดีอาญาและคำเบิกความของเจ้าพนักงานตำรวจแทนตัววัตถุ ศาลฎีกาเห็นว่ามาตรา 241 และมาตรา 242 ไม่บังคับให้พิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ โจทก์พิสูจน์ด้วยพยานหลักฐานอื่นได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 10 คดี (พ.ศ. 2485 ถึง 2548)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6744/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7757/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1416-1418/2508 (1965)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1416-1448/2508 (1965)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 504/2491 (1948)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 687/2485 (1942)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 74/2517 (1974)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1637/2492 (1949)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
พยานวัตถุต้องนำมาศาลเสมอหรือไม่
โดยหลักต้องนำมาตามมาตรา 241 แต่หากเคลื่อนย้ายไม่ได้ ศาลจะไปตรวจ ณ ที่นั้น ทั้งนี้ศาลวินิจฉัยว่าการพิสูจน์ความผิดไม่จำต้องใช้พยานวัตถุเสมอไป
พิสูจน์คดีได้โดยไม่ต้องนำตัววัตถุมาหรือไม่
ได้ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามาตรา 241 เป็นเพียงวิธีการสืบพยานวัตถุ มิใช่บทบังคับให้พิสูจน์ความผิดด้วยพยานวัตถุ พยานหลักฐานอื่น เช่น ภาพถ่ายที่ชัดเจน อาจเพียงพอ
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 241 (ประเทศไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 241. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 241 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/"><p>สิ่งใดใช้เป็นพยานวัตถุต้องนำมาศาลในกรณีที่นำมาไม่ได้ ให้ศาลไปตรวจจดรายงานยังที่ที่พยานวัตถุนั้นอยู่ตามเวลาและวิธีซึ่งศาลเห็นสมควรตามลักษณะแห่งพยานวัตถุ</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 241 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-241/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา