มาตรา 164: เจ้าพนักงานเปิดเผยความลับราชการ
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน รู้หรืออาจรู้ความลับในราชการ กระทำโดยประการใด ๆ อันมิชอบด้วยหน้าที่ ให้ผู้อื่นล่วงรู้ความลับนั้น ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หมายเหตุ: [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๖) พ.ศ. ๒๕๖๐]
คำแปลภาษาอังกฤษ
Whoever, being an official who knows or may know a secret of the government, by any means wrongful to their duty causes another person to learn that secret, shall be liable to imprisonment not exceeding five years, or a fine not exceeding one hundred thousand baht, or both.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 164 คุ้มครองความลับราชการจากการรั่วไหลโดยเจ้าพนักงานผู้ได้รับมอบหมายเอง องค์ประกอบคือ ผู้กระทำเป็นเจ้าพนักงาน รู้หรืออาจรู้ความลับในราชการ และกระทำโดยประการใด ๆ อันมิชอบด้วยหน้าที่ให้ผู้อื่นล่วงรู้ความลับนั้น ความผิดอยู่ที่การเปิดเผยโดยไม่มีอำนาจ การเปิดเผยที่ชอบด้วยกฎหมายหรือกระทำโดยผู้มีอำนาจสั่งเปิดเผยข้อมูลลับย่อมไม่เข้าความผิดนี้ เนื่องจากการกระทำเดียวกันมักเป็นการปฏิบัติหน้าที่โดยมิชอบหรือทุจริตด้วย จึงมักถูกฟ้องคู่กับมาตรา 157 และเมื่อเป็นกรรมเดียวผิดหลายบท ศาลจะลงโทษบทที่หนักกว่า สิ่งที่ถือเป็นความลับพิจารณาตามระเบียบและกฎหมายว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
โทษสูงสุดห้าปี และเป็นความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการจึงยอมความกับผู้เสียหายเอกชนไม่ได้ ประเด็นสำคัญคือข้อมูลนั้นเป็นความลับที่ได้รับความคุ้มครองจริงหรือไม่ และการเปิดเผยมีอำนาจโดยชอบหรือไม่ ศาลฎีกายอมรับว่าหัวหน้าหน่วยงานของรัฐอาจมีอำนาจสั่งเปิดเผยข้อมูลข่าวสารลับได้ตามระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ ซึ่งอาจทำให้ขาดองค์ประกอบเรื่องการเปิดเผยโดยมิชอบ ข้อหานี้มักมาพร้อมมาตรา 157 และบางครั้งมาตรา 328 เมื่อการเปิดเผยทำให้เสียชื่อเสียงด้วย เจ้าพนักงานที่ดูแลเอกสารลับและผู้ถูกกล่าวหาว่าเปิดเผย ควรปรึกษาทนายความเรื่องข้ออ้างว่ามีอำนาจเปิดเผยหรือปลดชั้นความลับ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 19969/2556 (2013)
หัวหน้าหน่วยงานของรัฐผู้บังคับบัญชารับผิดชอบการบริหารทั่วไปเป็นผู้มีอำนาจสั่งให้เปิดเผยข้อมูลข่าวสารลับได้ตามระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการ ซึ่งออกตาม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ การเปิดเผยภายในอำนาจดังกล่าวจึงมิใช่การเปิดเผยโดยมิชอบ
ในข้อพิพาทเกี่ยวกับงานตรวจเงินแผ่นดินนี้ ศาลยอมรับว่าหัวหน้าหน่วยงานซึ่งรับผิดชอบการบริหารทั่วไปมีอำนาจตามระเบียบว่าด้วยการรักษาความลับของทางราชการที่จะสั่งเปิดเผยข้อมูลลับได้ อำนาจดังกล่าวมีผลต่อการพิจารณาว่าการเปิดเผยเป็นการมิชอบตามมาตรา 164 หรือไม่
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3194/2536 (1993)
ผู้ได้รับแต่งตั้งเป็นกรรมการสอบเป็นเจ้าพนักงาน และหน้าที่ย่อมนับตั้งแต่วันที่ทราบคำสั่งแต่งตั้งจนการสอบเสร็จสิ้น มิใช่เฉพาะช่วงสอบสัมภาษณ์ ครูที่มิได้เป็นกรรมการแต่ช่วยเหลือย่อมมีความผิดฐานเป็นผู้สนับสนุน
กรรมการสอบเป็นเจ้าพนักงานที่มีหน้าที่ตลอดช่วงการแต่งตั้ง และถูกลงโทษตามมาตรา 157 และ 164 จากการกระทำเกี่ยวกับการสอบซึ่งเป็นเรื่องราชการที่ได้รับความคุ้มครอง ส่วนครูที่มิได้เป็นกรรมการแต่ช่วยเหลือมีความผิดฐานผู้สนับสนุน คดีนี้แสดงการปรับใช้มาตรา 164 กับการเปิดเผยหรือจัดการข้อมูลการสอบอันเป็นความลับ
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 5 คดี (พ.ศ. 2531 ถึง 2562)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 19969/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3194/2536 (1993)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4334/2531 (1988)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3131/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7423/2543 (2000)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
การเปิดเผยข้อมูลราชการทุกกรณีผิดมาตรา 164 หรือไม่?
ไม่ ข้อมูลต้องเป็นความลับราชการและเปิดเผยโดยมิชอบนอกเหนืออำนาจ การเปิดเผยที่ชอบด้วยกฎหมายหรือโดยผู้มีอำนาจปลดชั้นความลับไม่เป็นความผิด
มาตรา 164 มีโทษเท่าใด?
จำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และมักถูกฟ้องคู่กับมาตรา 157
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 164 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 164. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-164/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 164 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-164/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-164/"><p>ผู้ใดเป็นเจ้าพนักงาน รู้หรืออาจรู้ความลับในราชการ กระทำโดยประการใด ๆ อันมิชอบด้วยหน้าที่ ให้ผู้อื่นล่วงรู้ความลับนั้น ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินห้าปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หมายเหตุ: [อัตราโทษ แก้ไขเพิ่มเติมโดยมาตรา ๔ แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๖) พ.ศ. ๒๕๖๐]</p><footer>Penal Code, s. 164 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-164/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา