มาตรา 84: ผู้ใช้ให้กระทำความผิด
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิดไม่ว่าด้วยการใช้ บังคับ ขู่เข็ญ จ้าง วานหรือยุยงส่งเสริม หรือด้วยวิธีอื่นใด ผู้นั้นเป็นผู้ใช้ให้กระทำความผิด ถ้าความผิดมิได้กระทำลงไม่ว่าจะเป็นเพราะผู้ถูกใช้ไม่ยอมกระทำ ยังไม่ได้กระทำ หรือเหตุอื่นใด ผู้ใช้ต้องระวางโทษเพียงหนึ่งในสามของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น ถ้าผู้ถูกใช้ได้กระทำความผิดนั้น ผู้ใช้ต้องรับโทษเสมือนเป็นตัวการ และถ้าผู้ถูกใช้เป็นบุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี ผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ ลูกจ้างหรือผู้ที่อยู่ใต้บังคับบัญชาของผู้ใช้ ผู้ที่มีฐานะยากจน หรือผู้ต้องพึ่งพาผู้ใช้เพราะเหตุป่วยเจ็บหรือไม่ว่าทางใด ให้เพิ่มโทษที่จะลงแก่ผู้ใช้กึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลกำหนดสำหรับผู้นั้น
คำแปลภาษาอังกฤษ
Whoever causes another person to commit an offence, whether by employing, compelling, threatening, hiring, requesting, or instigating and encouraging, or by any other means, is an instigator of the offence.
If the offence is not committed, whether because the person instigated refuses to act, has not yet acted, or for any other reason, the instigator shall be liable to only one third of the punishment prescribed for that offence.
If the person instigated commits the offence, the instigator shall be liable to punishment as a principal; and if the person instigated is a person not over eighteen years of age, a disabled person, an infirm person, an employee or a subordinate of the instigator, a person in poor circumstances, or a person who is dependent on the instigator by reason of illness or in any other way, the punishment to be imposed on the instigator shall be increased by one half of the punishment fixed by the court for that instigator.
คำแปลโดย ThaiLawOnline แปลจากต้นฉบับภาษาไทยและตรวจสอบแล้ว
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 84 อยู่ในภาค 1 หมวดว่าด้วยตัวการและผู้สนับสนุน นิยามและจัดระดับผู้ใช้ คือผู้ที่ก่อให้ผู้อื่นลงมือกระทำความผิด วิธีการกำหนดไว้กว้าง ตั้งแต่การใช้ บังคับ ขู่เข็ญ ไปจนถึงจ้าง วาน ยุยงส่งเสริม หรือวิธีอื่นใด สาระสำคัญจึงอยู่ที่การก่อให้เกิดการกระทำผิดของผู้อื่น มิใช่รูปแบบของการกดดัน ความรับผิดจัดไว้สามระดับ ระดับแรก หากมิได้มีการกระทำความผิดเลย ไม่ว่าเพราะผู้ถูกใช้ไม่ยอมกระทำ ยังไม่ได้กระทำ หรือเหตุอื่นใด ผู้ใช้ต้องรับโทษเพียงหนึ่งในสาม ระดับที่สอง หากผู้ถูกใช้ได้กระทำความผิดจริง ผู้ใช้ต้องรับโทษเสมือนตัวการ เช่นเดียวกับมาตรา 83 และระดับที่สาม ถ้าผู้ถูกใช้เป็นผู้มีอายุไม่เกินสิบแปดปี ผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ ลูกจ้างหรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของผู้ใช้ ผู้มีฐานะยากจน หรือผู้ต้องพึ่งพาผู้ใช้เพราะเหตุป่วยเจ็บหรือเหตุอื่นใด ให้เพิ่มโทษที่จะลงแก่ผู้ใช้นั้นอีกกึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลกำหนดสำหรับผู้ใช้ การฉวยใช้ผู้อ่อนแอหรือผู้ที่ต้องพึ่งพาจึงเป็นเหตุเพิ่มโทษที่อยู่ในมาตรานี้เอง มาตรานี้อยู่คู่กับมาตรา 85 (การโฆษณาแก่ประชาชนให้กระทำความผิด) และมาตรา 86 (การสนับสนุน) และอ่านประกอบมาตรา 87 เมื่อผู้ถูกใช้กระทำเกินขอบเขตที่ใช้
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ความรับผิดของผู้ใช้ขึ้นอยู่กับว่าความผิดได้กระทำจริงหรือไม่อย่างมาก คือรับโทษเต็มเสมือนตัวการหากกระทำ แต่เพียงหนึ่งในสามหากผู้ถูกใช้ไม่ได้กระทำ การพิสูจน์ความสัมพันธ์เชิงเหตุผลว่าถ้อยคำหรือการกดดันของผู้ถูกกล่าวหาก่อให้เกิดการกระทำของอีกฝ่าย จึงเป็นหัวใจของทั้งฝ่ายโจทก์และจำเลย การสั่งหรือจ้างให้กระทำความผิดร้ายแรงจึงมีน้ำหนักอย่างน้อยเท่ากับลงมือเอง และหนักกว่านั้นเมื่อผู้ถูกใช้เป็นผู้มีอายุไม่เกินสิบแปดปี ผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ ลูกจ้างหรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของผู้ใช้เอง ผู้มีฐานะยากจน หรือผู้ต้องพึ่งพาผู้ใช้ เพราะกรณีเหล่านี้มาตรา 84 ให้เพิ่มโทษอีกกึ่งหนึ่งจากโทษที่ศาลกำหนด การเลือกว่าจะใช้ผู้ใดจึงเป็นประเด็นในการกำหนดโทษด้วย หากผู้ถูกใช้กระทำเกินแผน มาตรา 87 จำกัดความรับผิดของผู้ใช้ไว้เพียงที่ใช้ เว้นแต่ผลที่เกินนั้นอาจเล็งเห็นได้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 613/2567 (2024)
มาตรา 84 ครอบคลุมการก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิด เช่น การฟ้องผู้ก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิดฐานทำให้เกิดเพลิงไหม้ตามมาตรา 84 และ 220
คำพิพากษาอ้างถึงคดีอาญาที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมีการฟ้องบุคคลตามมาตรา 84 ประกอบมาตรา 220 ฐานก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิดฐานทำให้เกิดเพลิงไหม้แก่ทรัพย์ แม้พยานหลักฐานฟังไม่ได้ว่ากระทำผิด แต่คดีแสดงรูปแบบของการฟ้องผู้ใช้ตามมาตรา 84
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 336 คดี (พ.ศ. 2503 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 613/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 33/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 34/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5076-5079/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8450/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7639/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6653/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5958/2559 (2016)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
การจ้างให้ผู้อื่นกระทำความผิดถูกลงโทษหนักเท่ากับลงมือเองหรือไม่
ใช่ และในบางกรณีหนักกว่านั้น ตามมาตรา 84 ผู้ใช้ รวมทั้งผู้ที่จ้างหรือวานผู้อื่น ต้องรับโทษเสมือนตัวการเมื่อผู้ถูกใช้ได้กระทำความผิดนั้นจริง และถ้าผู้ถูกใช้เป็นผู้มีอายุไม่เกินสิบแปดปี ผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ ลูกจ้างหรือผู้อยู่ใต้บังคับบัญชาของผู้ใช้ ผู้มีฐานะยากจน หรือผู้ต้องพึ่งพาผู้ใช้เพราะเหตุป่วยเจ็บหรือเหตุอื่นใด ให้เพิ่มโทษที่จะลงแก่ผู้ใช้นั้นอีกกึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลกำหนดสำหรับผู้ใช้
หากผู้ถูกใช้ไม่ได้กระทำความผิดจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา 84 หากความผิดมิได้กระทำ ไม่ว่าเพราะผู้ถูกใช้ไม่ยอมกระทำ ยังไม่ได้กระทำ หรือเหตุอื่นใด ผู้ใช้ต้องรับโทษเพียงหนึ่งในสามของโทษสำหรับความผิดนั้น
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 84 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 84. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-84/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 84 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-84/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-84/"><p>ผู้ใดก่อให้ผู้อื่นกระทำความผิดไม่ว่าด้วยการใช้ บังคับ ขู่เข็ญ จ้าง วานหรือยุยงส่งเสริม หรือด้วยวิธีอื่นใด ผู้นั้นเป็นผู้ใช้ให้กระทำความผิด ถ้าความผิดมิได้กระทำลงไม่ว่าจะเป็นเพราะผู้ถูกใช้ไม่ยอมกระทำ ยังไม่ได้กระทำ หรือเหตุอื่นใด ผู้ใช้ต้องระวางโทษเพียงหนึ่งในสามของโทษที่กำหนดไว้สำหรับความผิดนั้น ถ้าผู้ถูกใช้ได้กระทำความผิดนั้น ผู้ใช้ต้องรับโทษเสมือนเป็นตัวการ และถ้าผู้ถูกใช้เป็นบุคคลอายุไม่เกินสิบแปดปี ผู้พิการ ผู้ทุพพลภาพ ลูกจ้างหรือผู้ที่อยู่ใต้บังคับบัญชาของผู้ใช้ ผู้ที่มีฐานะยากจน หรือผู้ต้องพึ่งพาผู้ใช้เพราะเหตุป่วยเจ็บหรือไม่ว่าทางใด ให้เพิ่มโทษที่จะลงแก่ผู้ใช้กึ่งหนึ่งของโทษที่ศาลกำหนดสำหรับผู้นั้น</p><footer>ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 84 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-84/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา