มาตรา 1496
ผู้มีสิทธิร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะ หัวข้อร่าง ยังไม่ได้ตรวจทานโดยสำนักงาน
ลักษณะ 1 การสมรส หมวด 5 ความเป็นโมฆะของการสมรส
ตัวบทของมาตรา
ตัวบทกฎหมาย
คำพิพากษาของศาลเท่านั้นที่จะแสดงว่า การสมรสที่ฝ่าฝืนมาตรา ๑๔๔๙ มาตรา ๑๔๕๐ และมาตรา ๑๔๕๘ เป็นโมฆะ คู่สมรส บิดามารดา หรือผู้สืบสันดานของคู่สมรสอาจร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะได้ ถ้าไม่มีบุคคลดังกล่าว ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลก็ได้
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
Only a judgment of the Court may declare void a marriage contravening section 1449, section 1450 or section 1458.
A spouse, a parent or a descendant of a spouse may apply to the Court for a judgment declaring the marriage void. If there is no such person, an interested person may request the public prosecutor to make the application to the Court.
ตรวจสอบกับตัวบทภาษาไทยแล้ว 6 พฤศจิกายน 2026
ต้องการทนายความ? หากมาตรานี้เกี่ยวกับเรื่องของท่าน ปรึกษาสำนักงานกฎหมายของเราได้ทางออนไลน์ เป็นภาษาไทยหรือภาษาอังกฤษ นัดปรึกษาออนไลน์ →
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 1496 เป็นส่วนหนึ่งของบรรพ 5 (ครอบครัว) แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เนื้อหานี้รอการจัดทำหมายเหตุของสำนักงาน ตัวบทภาษาไทยข้างต้นคัดลอกจากต้นฉบับของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
สำหรับทนายความ: การสมรสถูกสันนิษฐานว่าสมบูรณ์จนกว่าศาลจะมีคำพิพากษาเป็นอย่างอื่น บุคคลภายนอก (เช่น พี่น้อง เจ้าหนี้) ไม่มีสิทธิยื่นคำร้อง สำหรับประชาชน: หากเชื่อว่าการสมรสเป็นโมฆะ (เช่น คู่สมรสมีคู่สมรสอยู่แล้ว) ต้องขอคำสั่งศาล ไม่สามารถปฏิบัติตนเหมือนไม่ได้แต่งงานได้
ความเป็นมาทางกฎหมาย
มาตรา 1496 ใช้บังคับมาตั้งแต่การปรับปรุง พ.ศ. 2519 พระราชบัญญัติสมรสเท่าเทียม (ฉบับที่ 24) พ.ศ. 2567 ไม่ได้เปลี่ยนแปลงกฎเรื่องผู้มีสิทธิฟ้อง แต่บทบัญญัตินี้ใช้กับการสมรสทุกประเภทอย่างเท่าเทียม
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4981/2541 (1998)
การจดทะเบียนสมรสในขณะที่ยังมีคู่สมรสอยู่ย่อมเป็นโมฆะตามมาตรา 1452 การสมรสที่เป็นโมฆะด้วยเหตุนี้อยู่ในบังคับของมาตรา 1497 มิใช่มาตรา 1496 เพราะมาตรา 1497 ให้สิทธิบุคคลผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะได้ เมื่อสิทธิร้องขอเกิดจากบทบัญญัติของกฎหมายเอง ผู้มีส่วนได้เสียจึงเสนอคดีโดยทำเป็นคำร้องขอได้ ไม่จำต้องทำเป็นคำฟ้อง
ผู้ร้องจดทะเบียนสมรสกับชายเมื่อเดือนตุลาคม 2536 โดยชายนั้นยืนยันต่อนายทะเบียนว่าตนไม่มีคู่สมรส ต่อมาปรากฏว่าขณะจดทะเบียนชายนั้นมีคู่สมรสอยู่แล้ว เดือนกุมภาพันธ์ 2540 ผู้ร้องในฐานะผู้มีส่วนได้เสียจึงยื่นคำร้องขอต่อศาลเยาวชนและครอบครัวขอให้มีคำสั่งว่าการสมรสเป็นโมฆะ ศาลชั้นต้นมีคำสั่งว่าต้องทำเป็นคำฟ้องและไม่รับคำร้องขอ ศาลอุทธรณ์ภาค 1 พิพากษายืน ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าการสมรสเป็นโมฆะตามมาตรา 1452 ประกอบมาตรา 1497 และมาตรา 1497 นั้นเองให้สิทธิผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะได้ การเสนอคดีโดยทำเป็นคำร้องขอจึงชอบแล้ว พิพากษายกคำสั่งและคำพิพากษาของศาลล่างทั้งสอง ให้ศาลชั้นต้นรับคำร้องขอไว้ดำเนินกระบวนพิจารณาต่อไป
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6051/2540 (1997)
การสมรสที่ชอบด้วยกฎหมายของประเทศที่ทำการสมรสและชอบด้วยมาตรา ๑๔๕๙ วรรคหนึ่ง ย่อมทำให้ผู้นั้นเป็นคู่สมรสตามกฎหมายไทย การจดทะเบียนสมรสในประเทศไทยอีกในขณะที่ยังมีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว เป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๑๔๕๒ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๔๙๖ ซึ่งใช้บังคับอยู่ในขณะจดทะเบียนสมรสนั้น
เมื่อการสมรสระหว่างโจทก์กับ ส. ผู้ตายเป็นการสมรสที่ชอบด้วยกฎหมายของรัฐเนวาดา ประเทศสหรัฐอเมริกา และชอบด้วยมาตรา ๑๔๕๙ วรรคหนึ่งแล้ว โจทก์ย่อมเป็นคู่สมรสของ ส. ต่อมาจำเลยได้จดทะเบียนสมรสกับ ส. ตามกฎหมายไทยอีก จึงเป็นการจดทะเบียนในขณะที่ ส. มีคู่สมรสอยู่ก่อนแล้ว เป็นการฝ่าฝืนมาตรา ๑๔๕๒ และตกเป็นโมฆะตามมาตรา ๑๔๙๖ ซึ่งใช้บังคับอยู่ในขณะที่จำเลยจดทะเบียนสมรสกับ ส.
บทสรุปคำพิพากษาที่คัดเลือกจากคลังข้อมูลวิจัยของสำนักงาน ลิงก์แหล่งที่มาระบุเอกสารที่ใช้ แต่การมีลิงก์เพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าได้ตรวจสอบตรงกับต้นฉบับทางการของศาลแล้ว
สถิติการอ้างถึงในคำพิพากษาศาลฎีกา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 22 คดี (พ.ศ. 2506 ถึง 2560)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6924/2560 (2017) คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 6924/2560
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10442/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3898/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6365/2547 (2004)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6935/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 220/2541 (1998)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6051/2540 (1997)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7254/2539 (1996)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 1452 17
- มาตรา 1495 8
- มาตรา 1497 5
- มาตรา 1458 4
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
อ้างอิงมาตรานี้
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 1496 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 1496. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1496/ (accessed 18 พฤศจิกายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 1496 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1496/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1496/"><p>คำพิพากษาของศาลเท่านั้นที่จะแสดงว่า การสมรสที่ฝ่าฝืนมาตรา ๑๔๔๙ มาตรา ๑๔๕๐ และมาตรา ๑๔๕๘ เป็นโมฆะ คู่สมรส บิดามารดา หรือผู้สืบสันดานของคู่สมรสอาจร้องขอให้ศาลพิพากษาว่าการสมรสเป็นโมฆะได้ ถ้าไม่มีบุคคลดังกล่าว ผู้มีส่วนได้เสียจะร้องขอให้อัยการเป็นผู้ร้องขอต่อศาลก็ได้</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 1496 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1496/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา