167 — หน้าที่ศาลในการสั่งค่าฤชาธรรมเนียมในคำพิพากษา
คนบทกฎหมาย
คำสั่งในเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมนั้น ไม่ว่าคู่ความทั้งปวงหรือแต่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง จักมีคำขอหรือไม่ก็ดี ให้ศาลสั่งลงไว้ในคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดหรือในคำสั่งจำหน่ายคดีออกจากสารบบความแล้วแต่กรณี แต่ถ้าเพื่อชี้ขาดตัดสินคดีใด ศาลได้มีคำสั่งอย่างใดในระหว่างการพิจารณา ศาลจะมีคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับกระบวนพิจารณาที่เสร็จไปในคำสั่งฉบับนั้น หรือในคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดคดีก็ได้แล้วแต่จะเลือกในกรณีที่มีข้อพิพาทในเรื่องที่ไม่เป็นประเด็นในคดี ให้ศาลมีคำสั่งในเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับข้อพิพาทเช่นว่านี้ในคำสั่งชี้ขาดข้อพิพาทนั้นในกรณีที่มีการพิจารณาใหม่ ให้ศาลมีอำนาจที่จะสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับการพิจารณาครั้งแรก และการพิจารณาใหม่ในคำพิพากษาหรือคำสั่งได้
คำแปลภาษาไทย
An order as to court costs, whether or not all the parties or any one of them have applied for it, shall be made by the court in the judgment, or in the order deciding the case, or in the order striking the case off the cause list, as the case may be. However, if in order to decide a case the court has made any order during the proceedings, the court may make an order as to the court costs for the completed proceeding either in that order, or in the judgment or order deciding the case, as it chooses. In the case of a dispute on a matter that is not an issue in the case, the court shall make an order as to the court costs for such dispute in the order deciding that dispute. In the case of a new trial, the court shall have power to make an order as to the court costs for the first trial and for the new trial in the judgment or order.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
มาตรา 167 กำหนดให้การสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมเป็นส่วนหนึ่งที่ต้องมีในคำวินิจฉัยชั้นที่สุดทุกครั้ง ศาลต้องสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้ในคำพิพากษา คำสั่งชี้ขาดคดี หรือคำสั่งจำหน่ายคดี แม้ไม่มีคู่ความฝ่ายใดขอ นอกจากนี้ยังกำหนดเรื่องเวลา โดยให้ศาลสั่งค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับกระบวนพิจารณาที่เสร็จไปได้ทั้งในคำสั่งระหว่างพิจารณาหรือในคำพิพากษา รวมถึงค่าฤชาธรรมเนียมสำหรับข้อพิพาทนอกประเด็นและการพิจารณาใหม่ เนื่องจากเป็นหน้าที่บังคับและเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลสูงมีอำนาจแก้ไขให้ถูกต้องได้แม้ไม่มีคู่ความยกขึ้น
ความสำคัญต่อ
ในทางปฏิบัติ คำพิพากษาที่ไม่กล่าวถึงค่าฤชาธรรมเนียมย่อมไม่ชอบ และศาลจะแก้ไขให้ถูกต้อง จึงอย่าเข้าใจว่าการที่ศาลไม่สั่งหมายความว่าต่างฝ่ายต่างออกค่าใช้จ่ายเอง ศาลจะสั่งค่าฤชาธรรมเนียมแม้ไม่มีคำขอ ผู้อ่านคำพิพากษาจึงควรอ่านจนถึงคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมเสมอ
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 928/2568 (2025)
ศาลชั้นต้นที่มิได้สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมย่อมไม่ชอบด้วยมาตรา 167 และศาลฎีกาเห็นสมควรแก้ไขให้ถูกต้องโดยสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมเอง
ในการพิพากษากลับคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ศาลฎีกาตั้งข้อสังเกตว่าศาลชั้นต้นมิได้สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียม ซึ่งไม่ชอบด้วยมาตรา 167 จึงแก้ไขให้ถูกต้องโดยให้ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลเป็นพับ
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4687/2566 (2023)
ในคดีแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา เป็นหน้าที่ของศาลตามมาตรา 167 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 40 ที่จะต้องสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้ในคำพิพากษา ศาลอุทธรณ์ที่มิได้สั่งในคดีส่วนแพ่งจึงไม่ชอบ
ศาลวินิจฉัยว่าการสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมในคดีส่วนแพ่งที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญาเป็นหน้าที่บังคับตามมาตรา 167 ประกอบประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 40 เมื่อเป็นปัญหาเกี่ยวด้วยความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกาจึงแก้ไขการที่ศาลอุทธรณ์มิได้สั่งค่าฤชาธรรมเนียมคดีส่วนแพ่งให้ถูกต้อง แม้ไม่มีคู่ความยกขึ้น
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5063/2565 (2022)
ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีเป็นค่าฤชาธรรมเนียมประเภทหนึ่งที่กฎหมายบังคับให้ศาลต้องสั่งไม่ว่าคู่ความจะมีคำขอหรือไม่ ตามมาตรา 167 ประกอบมาตรา 149 วรรคหนึ่ง และตาราง 7 ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง จำนวนอยู่ในดุลพินิจของศาล มิใช่ต้องให้เป็นพับเสมอเพียงเพราะอีกฝ่ายไม่ได้ขอ
ศาลวินิจฉัยว่าค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีเป็นค่าฤชาธรรมเนียมที่ศาลต้องสั่งตามมาตรา 167 ประกอบมาตรา 149 วรรคหนึ่ง และตาราง 7 ไม่ว่าจะมีคำขอหรือไม่ โดยจำนวนอยู่ในดุลพินิจของศาล การที่ศาลชั้นต้นให้ผู้ร้องชดใช้ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีแม้ผู้คัดค้านไม่ได้ขอจึงชอบแล้ว
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
ศาลต้องสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมแม้ไม่มีคู่ความขอหรือไม่
ต้องสั่ง มาตรา 167 กำหนดให้ศาลมีคำสั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมไว้ในคำพิพากษาหรือคำสั่งชี้ขาดหรือคำสั่งจำหน่ายคดี ไม่ว่าคู่ความจะมีคำขอหรือไม่
ถ้าคำพิพากษาไม่ได้สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมจะเป็นอย่างไร
คำพิพากษาที่ไม่ได้สั่งเรื่องค่าฤชาธรรมเนียมย่อมไม่ชอบด้วยมาตรา 167 และศาลสูงอาจแก้ไขให้ถูกต้องได้ เพราะการสั่งค่าฤชาธรรมเนียมเป็นหน้าที่บังคับ