ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 149: ค่าฤชาธรรมเนียมและค่าธรรมเนียมศาล
ตัวบทกฎหมาย
ค่าฤชาธรรมเนียม ได้แก่ ค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานหลักฐานนอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล ค่าทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี ตลอดจนค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ บรรดาที่กฎหมายบังคับให้ชำระ
ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่น ว่าด้วยการยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ค่าธรรมเนียมศาลที่เป็นค่าขึ้นศาล ให้คู่ความผู้ยื่นคำฟ้องเป็นผู้ชำระเมื่อยื่นคำฟ้อง
ค่าธรรมเนียมศาลนั้น ให้ชำระหรือนำมาวางศาลเป็นเงินสดหรือเช็คซึ่งธนาคารรับรอง โดยเจ้าพนักงานศาลออกใบรับให้ หรือตามวิธีการที่กำหนดไว้ในข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา
คำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์ คำฟ้องฎีกา คำร้องสอด คำให้การ หรือคำร้องคำขออื่นซึ่งได้ยื่นต่อศาลพร้อมคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลตามมาตรา ๑๕๖ ตลอดจนการดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นไต่สวนคำร้องดังกล่าว ไม่ต้องนำเงินค่าธรรมเนียมศาลและเงินวางศาลมาชำระ เว้นแต่ศาลจะได้ยกคำร้องนั้นเสีย
คำแปลภาษาอังกฤษ
Litigation costs comprise: court fees; the cost of taking evidence outside the court; witness attendance allowances, travel expenses, and accommodation costs of witnesses, experts, interpreters, and court officers; lawyers' fees; the costs of conducting the case; and all other fees or expenses that the law requires to be paid.
Subject to the provisions of this Code or of other law on the waiver of court fees, the court fee that is the filing fee shall be paid by the party filing the complaint when the complaint is filed.
Court fees shall be paid or deposited with the court in cash or by a bank-certified cheque, with a court officer issuing a receipt, or by the method fixed in the regulations of the President of the Supreme Court.
A complaint, memorandum of appeal, memorandum of further appeal, complaint in intervention, answer, or other application filed with the court together with an application for waiver of court fees under Section 156, as well as the proceedings in the inquiry into that application, need not be accompanied by payment of court fees or money deposited with the court, unless the court dismisses that application.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 149 เป็นบทเปิดของส่วนว่าด้วยค่าธรรมเนียมศาล โดยนิยามค่าฤชาธรรมเนียมอย่างกว้าง ครอบคลุมค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานนอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะและค่าเช่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล ค่าทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี และค่าธรรมเนียมอื่นที่กฎหมายบังคับให้ชำระ วางหลักว่าค่าขึ้นศาลให้ผู้ยื่นคำฟ้องชำระเมื่อยื่นฟ้อง และให้ชำระเป็นเงินสดหรือเช็คที่ธนาคารรับรองหรือตามข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา ทั้งเชื่อมโยงกับมาตรา 156 ว่าด้วยการยกเว้นค่าธรรมเนียม ผู้ที่ยื่นพร้อมคำร้องขอยกเว้นไม่ต้องชำระเว้นแต่ศาลยกคำร้อง ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีถือเป็นค่าฤชาธรรมเนียมประเภทหนึ่งที่ศาลต้องมีคำสั่งไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
การฟ้องคดีมีค่าใช้จ่าย มาตรานี้นิยามทุกอย่างที่ถือเป็นค่าฤชาธรรมเนียม ตั้งแต่ค่าขึ้นศาลไปจนถึงค่าทนายความและค่าใช้จ่ายของพยานและผู้เชี่ยวชาญ ในคดีหนี้เงินส่วนใหญ่ค่าขึ้นศาลคิดเป็นร้อยละของจำนวนที่เรียกร้องและต้องชำระเมื่อยื่นฟ้อง จึงควรเตรียมงบไว้แต่เนิ่น หากไม่มีกำลังชำระ ท่านขอยกเว้นค่าธรรมเนียมตามมาตรา 156 ได้ และไม่ต้องชำระระหว่างพิจารณาคำร้อง เว้นแต่ศาลยกคำร้อง
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5063/2565 (2022)
ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีเป็นค่าฤชาธรรมเนียมประเภทหนึ่งซึ่งศาลต้องมีคำสั่งไม่ว่าคู่ความจะมีคำขอหรือไม่ ตามมาตรา 167 ประกอบมาตรา 149 วรรคหนึ่ง
ศาลวินิจฉัยว่าค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีเป็นค่าฤชาธรรมเนียมประเภทหนึ่งตามมาตรา 149 วรรคหนึ่ง และตามมาตรา 167 ศาลต้องมีคำสั่งกำหนดตามจำนวนที่เห็นสมควรตามตารางท้ายประมวลกฎหมาย ไม่ว่าคู่ความจะขอหรือไม่ การให้ผู้ร้องชดใช้ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีจึงชอบแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1046/2562 (2019)
ผู้ขอบังคับคดีต้องเป็นผู้ชำระค่าธรรมเนียมกรณียึดทรัพย์สินซึ่งไม่ใช่ตัวเงินแล้วไม่มีการขายหรือจำหน่าย ในอัตราร้อยละ 3.5 ของราคาทรัพย์สินที่ยึด ตามมาตรา 149 วรรคหนึ่ง ประกอบมาตรา 153 วรรคสอง มาตรา 153/1 และตาราง 5 ข้อ 3 ท้าย ป.วิ.พ. (เดิม) บทบัญญัติดังกล่าวไม่ได้ระบุว่าผู้ที่นำยึดจะต้องเป็นเจ้าหนี้หรือลูกหนี้ตามคำพิพากษาต่อกัน แต่ค่าธรรมเนียมนั้นมีเพดาน คือต้องไม่เกินจำนวนส่วนแบ่งที่ผู้ขอบังคับคดีมีสิทธิได้รับในทรัพย์สินที่ยึด การกำหนดให้ชำระร้อยละ 3.5 ของราคาทรัพย์สินที่ยึดทั้งหมดโดยไม่มีเพดานเช่นว่านั้นย่อมไม่ถูกต้อง
คำพิพากษากำหนดให้โจทก์กับจำเลยทั้งห้าตกลงแบ่งทรัพย์มรดกกันก่อน แต่โจทก์กลับขอให้เจ้าพนักงานบังคับคดียึดที่ดินมรดกออกขายทอดตลาดเพื่อนำเงินมาแบ่งกัน อันเป็นการข้ามขั้นตอนตามคำพิพากษา ต่อมาศาลฎีกาพิพากษายืนให้เพิกถอนการยึด ซึ่งเป็นความผิดของโจทก์เอง โจทก์ซึ่งเป็นผู้ขอบังคับคดีจึงต้องชำระค่าธรรมเนียมกรณียึดทรัพย์สินแล้วไม่มีการขายหรือจำหน่าย ส่วนจำนวนนั้น ศาลฎีกาพิพากษาแก้คำพิพากษาศาลอุทธรณ์เป็นว่า ให้ชำระในอัตราร้อยละ 3.5 ของราคาทรัพย์สินที่ยึด แต่ไม่เกินจำนวนส่วนแบ่งที่โจทก์มีสิทธิได้รับในทรัพย์สินที่ยึด การคิดร้อยละ 3.5 ของราคาทรัพย์สินที่ยึดทั้งหมดโดยไม่มีเพดานย่อมไม่เป็นธรรม เพราะเหตุผลของตารางค่าธรรมเนียมตั้งอยู่บนสมมุติฐานว่าเป็นการยึดทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3330/2566 (2023)
ค่าธรรมเนียมศาลที่เป็นค่าขึ้นศาลตามมาตรา 149 เป็นเรื่องคดีแพ่ง และไม่ใช้กับคดีส่วนแพ่งที่รวมกับคดีอาญา ซึ่งห้ามเรียกค่าธรรมเนียมนอกจากที่บัญญัติไว้ในหมวดว่าด้วยวิธีพิจารณาความอาญา
โจทก์อ้างว่าจำเลยไม่ได้วางค่าขึ้นศาลชั้นอุทธรณ์ในคดีส่วนแพ่งตามมาตรา 149 จึงไม่ชอบที่ศาลอุทธรณ์รับวินิจฉัย ศาลวินิจฉัยว่าคดีนี้เป็นคดีอาญาซึ่งตามกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาห้ามเรียกค่าธรรมเนียมนอกจากที่บัญญัติไว้ ค่าขึ้นศาลตามมาตรา 149 จึงไม่ใช้กับคดีส่วนแพ่ง
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 81 คดี (พ.ศ. 2486 ถึง 2566)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1046/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 11091/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10842/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9835/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7413/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6065/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 19339-19344/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 16132/2556 (2013)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 161 15
- มาตรา 156 15
- มาตรา 167 7
- มาตรา 249 6
- ป.อ. มาตรา 78 4
- ป.อ. มาตรา 90 4
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ค่าฤชาธรรมเนียมในคดีแพ่งรวมอะไรบ้าง
ตามมาตรา 149 ค่าฤชาธรรมเนียมรวมค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานนอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะและค่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล ค่าทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี และค่าธรรมเนียมอื่นที่กฎหมายบังคับ
ใครชำระค่าขึ้นศาลและเมื่อใด
ตามมาตรา 149 ค่าขึ้นศาลให้ผู้ยื่นคำฟ้องชำระเมื่อยื่นฟ้อง เป็นเงินสดหรือเช็คที่ธนาคารรับรอง ภายใต้หลักเกณฑ์การยกเว้นค่าธรรมเนียม
ผู้ที่ไม่มีกำลังชำระค่าธรรมเนียมศาลยังฟ้องคดีได้หรือไม่
ได้ มาตรา 149 กำหนดว่าการยื่นพร้อมคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลตามมาตรา 156 ไม่ต้องชำระค่าธรรมเนียม เว้นแต่ศาลยกคำร้องนั้น
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil Procedure Code, s. 149 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 149. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-149/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 149 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-149/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-149/"><p>ค่าฤชาธรรมเนียม ได้แก่ ค่าธรรมเนียมศาล ค่าสืบพยานหลักฐานนอกศาล ค่าป่วยการ ค่าพาหนะเดินทาง และค่าเช่าที่พักของพยาน ผู้เชี่ยวชาญ ล่าม และเจ้าพนักงานศาล ค่าทนายความ ค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดี ตลอดจนค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายอื่น ๆ บรรดาที่กฎหมายบังคับให้ชำระ ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้หรือกฎหมายอื่น ว่าด้วยการยกเว้นค่าธรรมเนียมศาล ค่าธรรมเนียมศาลที่เป็นค่าขึ้นศาล ให้คู่ความผู้ยื่นคำฟ้องเป็นผู้ชำระเมื่อยื่นคำฟ้อง ค่าธรรมเนียมศาลนั้น ให้ชำระหรือนำมาวางศาลเป็นเงินสดหรือเช็คซึ่งธนาคารรับรอง โดยเจ้าพนักงานศาลออกใบรับให้ หรือตามวิธีการที่กำหนดไว้ในข้อกำหนดของประธานศาลฎีกา คำฟ้อง คำฟ้องอุทธรณ์ คำฟ้องฎีกา คำร้องสอด คำให้การ หรือคำร้องคำขออื่นซึ่งได้ยื่นต่อศาลพร้อมคำร้องขอยกเว้นค่าธรรมเนียมศาลตามมาตรา ๑๕๖ ตลอดจนการดำเนินกระบวนพิจารณาในชั้นไต่สวนคำร้องดังกล่าว ไม่ต้องนำเงินค่าธรรมเนียมศาลและเงินวางศาลมาชำระ เว้นแต่ศาลจะได้ยกคำร้องนั้นเสีย</p><footer>Civil Procedure Code, s. 149 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-149/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา