54: ลำดับการเพิ่มและลดโทษ
ตัวบทกฎหมาย
ในการคำนวณการเพิ่มโทษหรือลดโทษที่จะลง ให้ศาลตั้งกำหนดโทษที่จะลงแก่จำเลยเสียก่อนแล้วจึงเพิ่มหรือลด ถ้ามีทั้งการเพิ่มและการลดโทษที่จะลง ให้เพิ่มก่อนแล้วจึงลดจากผลที่เพิ่มแล้วนั้น ถ้าส่วนของการเพิ่มเท่ากับหรือมากกว่าส่วนของการลด และศาลเห็นสมควรจะไม่เพิ่มไม่ลดก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
In calculating the increase or reduction of the punishment to be imposed, the court shall first fix the punishment to be imposed on the defendant and then increase or reduce it. If there is both an increase and a reduction of punishment, the increase shall be made first and then the reduction shall be made from the result already increased. If the portion increased is equal to or greater than the portion reduced, the court may make neither the increase nor the reduction.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 54 กำหนดวิธีและลำดับการปรับโทษ ศาลต้องตั้งกำหนดโทษหลักที่จะลงก่อน แล้วจึงเพิ่มและลด หากมีทั้งสองอย่าง ลำดับเป็นบังคับ คือเพิ่มก่อนแล้วจึงลดจากผลที่เพิ่มแล้ว และมีกฎย่อว่า หากส่วนที่เพิ่มเท่ากับหรือมากกว่าส่วนที่ลด ศาลจะไม่เพิ่มไม่ลดก็ได้ วินัยเชิงวิธีการนี้เชื่อมบทเพิ่มโทษ (เช่นมาตรา 92) กับบทลดโทษ (เช่นมาตรา 78) และศาลถือว่าการเรียงลำดับผิดเป็นข้อบกพร่องในการกำหนดโทษที่แก้ไขได้
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ลำดับมีผลต่อตัวเลขสุดท้าย เพราะการเพิ่มก่อนแล้วลดจากผลที่เพิ่มให้ผลต่างจากการทำสลับกัน ในทางปฏิบัติ เมื่อการเพิ่มโทษฐานกระทำผิดซ้ำและการลดโทษบรรเทามีสัดส่วนเท่ากัน ศาลมักไม่เพิ่มไม่ลด คงโทษหลักไว้ เนื่องจากขั้นตอนการคำนวณเหล่านี้มักเป็นประเด็นอุทธรณ์ฎีกา จำเลยควรตรวจว่าคำพิพากษาตั้งโทษหลักก่อนและเพิ่มก่อนลด
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำตัดสินศาลฎีกาที่ 3704/2567 (2024)
ตามมาตรา 54 ศาลต้องตั้งกำหนดโทษที่จะลงก่อนแล้วจึงเพิ่มโทษ การเพิ่มโทษก่อนตั้งโทษหลักเป็นการไม่ถูกต้องและแก้ไขได้
ศาลฎีกาแก้ไขวิธีกำหนดโทษ โดยวินิจฉัยว่าตามมาตรา 54 ศาลชั้นต้นต้องกำหนดโทษที่ลงแก่จำเลยก่อนแล้วจึงเพิ่มโทษกึ่งหนึ่ง และแก้คำพิพากษาให้ถูกต้องตามลำดับนั้น
-
คำพิพากษาฎีกาที่ 802/2567 (2024)
ตามมาตรา 54 ในการคำนวณการลดโทษ ศาลตั้งกำหนดโทษก่อน แล้วคำนวณเฉพาะส่วนที่จะลดแล้วนำไปหักจากโทษที่กำหนดไว้แต่ต้น
ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่อธิบายว่าตามมาตรา 54 ให้กำหนดโทษก่อน แล้วคำนวณส่วนที่จะลดแล้วหักออก การลดหนึ่งในสามจากโทษสี่ปีคือหนึ่งปีสี่เดือน คงจำคุกสองปีแปดเดือน
-
คำตัดสินศาลฎีกาที่ 5873/2567 (2024)
มาตรา 54 ให้ศาลกำหนดโทษที่จะลงเสียก่อน แล้วจึงเพิ่ม แล้วจึงลดจากผลที่เพิ่มแล้ว เมื่อเพิ่มโทษหนึ่งในสามแล้วลดหนึ่งในสาม ผลของการเพิ่มและการลดย่อมไม่เท่ากัน ศาลจะถือว่าส่วนของการเพิ่มเท่ากับส่วนของการลดแล้วไม่เพิ่มไม่ลดไม่ได้
ศาลอุทธรณ์ภาค 2 กำหนดโทษจำคุก 10 ปี แล้วเห็นว่าส่วนของการเพิ่มหนึ่งในสามเท่ากับส่วนของการลดหนึ่งในสาม จึงไม่เพิ่มและไม่ลด คงจำคุก 10 ปี ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าไม่ชอบด้วยมาตรา 54 เพราะเมื่อเพิ่มโทษจำคุก 10 ปี หนึ่งในสาม แล้วลดหนึ่งในสามจากผลที่เพิ่มแล้ว จะเป็นจำคุก 8 ปี 10 เดือน 20 วัน ผลของการเพิ่มและการลดจึงไม่เท่ากัน ต้องเพิ่มและลดทั้งสองอย่าง
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 30 คดี (พ.ศ. 2510 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3704/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2754/2556 (2013)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7235/2553 (2010)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8432/2550 (2007)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2820/2550 (2007)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1438/2549 (2006)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2076/2545 (2002)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7329/2543 (2000)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
เลย
ศาลไทยเพิ่มระบบสุริยะตามลำดับใดๆ
ตามมาตรา 54 ศาลตั้งกฎของระบบสุริยะก่อนแล้วเพิ่มลงไปจึงลดจากผลที่เพิ่มแล้วโดยเพิ่มก่อนลดเสมอ
สิ่งที่เพิ่มความเข้มข้นของกลิ่นจะมีผล
ตามมาตรา 54 ส่วนนี้เพิ่มส่วนอื่นๆ เพิ่มเติมที่ลด ศาลาจะไม่เพิ่มไม่ลดก็ได้
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
การอ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 54 (Thailand) -
การอ้างอิงทางวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 54. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-54/ (accessed 21 สิงหาคม 2026). -
การอ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 54 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-54/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-54/"><p>ในการคำนวณการเพิ่มโทษหรือลดโทษที่จะลง ให้ศาลตั้งกำหนดโทษที่จะลงแก่จำเลยเสียก่อนแล้วจึงเพิ่มหรือลด ถ้ามีทั้งการเพิ่มและการลดโทษที่จะลง ให้เพิ่มก่อนแล้วจึงลดจากผลที่เพิ่มแล้วนั้น ถ้าส่วนของการเพิ่มเท่ากับหรือมากกว่าส่วนของการลด และศาลเห็นสมควรจะไม่เพิ่มไม่ลดก็ได้</p><footer>Penal Code, s. 54 (Thailand) — <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-54/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา