รีวิวโดย วิชุฑา อัตตะมัธคอน, LL.M., ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพทนายความ 3149/2556 จาก ThaiLawOnline ซึ่งเป็นบริษัทกฎหมายในประเทศไทยที่ให้บริการด้านกฎหมายแก่ชาวต่างชาติมาตั้งแต่ปี 2006.
ปรับปรุงล่าสุดเมื่อ
ภาวะเจ็บป่วยระยะสุดท้าย (ระยะสุดท้ายของชีวิต, raya sutthai khong chiwit, ซึ่งยังถูกแปลว่า ขั้นสุดท้ายของชีวิต หรือ ระยะสุดท้าย) คือภาวะทางการแพทย์ที่ไม่คาดว่าจะรักษาให้หายได้และคาดการณ์ได้ว่าจะถึงแก่ความตาย ในกฎหมายไทยคำนี้มีความสำคัญเพราะเป็นหนึ่งในสองเหตุที่ทำให้หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข (Living Will) มีผล: มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 (2007) ให้บุคคลปฏิเสธบริการสาธารณสุขที่เป็นไปเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วยได้ การวินิจฉัยของแพทย์ผู้รักษาว่าป่วยในระยะสุดท้าย หรือการทรมานจากการบาดเจ็บหรือโรคที่รักษาไม่หาย คือสิ่งที่ทำให้หนังสือแสดงเจตนาที่ลงนามแล้วกลายเป็นคำสั่งที่โรงพยาบาลต้องปฏิบัติตาม.
สารบัญ
มาตรา 12 และกฎกระทรวงปี 2010 ระบุว่าอย่างไร
มาตรา 12 ให้สิทธิแก่บุคคลทุกคนในการทำหนังสือแสดงเจตนาเป็นลายลักษณ์อักษร คำสั่งล่วงหน้า (advance directive) หรือ หนังสือแสดงเจตนาล่วงหน้า ตามที่เรียกกันทั่วไป คือการปฏิเสธการรักษาที่มุ่งเพียงเพื่อยืดการตายในวาระสุดท้ายของชีวิต หรือเพื่อยุติการทรมานจากการเจ็บป่วย กฎกระทรวงที่ออกตามพระราชบัญญัตินี้ในปี 2010 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 20 พฤษภาคม 2011 กำหนดวิธีการและนิยามคำสำคัญไว้ ได้แก่ วาระสุดท้ายของชีวิต (ในกฎกระทรวงใช้คำว่า วาระสุดท้ายของชีวิต) คือภาวะที่เกิดจากการบาดเจ็บหรือโรคที่รักษาไม่หาย ซึ่งแพทย์ผู้รักษาวินิจฉัยตามมาตรฐานทางการแพทย์ว่านำไปสู่ความตายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ในระยะเวลาอันใกล้ และให้หมายความรวมถึงการสูญเสียการทำงานของเปลือกสมองใหญ่อย่างถาวรจนไม่สามารถรับรู้หรือสื่อสารได้; การรักษาเพื่อยืดการตายหมายถึงวิธีการที่ชะลอการตายโดยไม่ช่วยให้ผู้ป่วยพ้นจากความตายหรือยุติการทรมาน ขณะที่ผู้ป่วยยังคงได้รับการดูแลแบบประคับประคอง (ข้อ 2) หนังสือแสดงเจตนาที่ทำโดยหญิงตั้งครรภ์จะดำเนินการได้ต่อเมื่อสิ้นสุดการตั้งครรภ์แล้วเท่านั้น (ข้อ 6).
การวินิจฉัยว่าผู้ป่วยเข้าสู่วาระนั้นแล้วเป็นอำนาจของแพทย์ ไม่ใช่ของครอบครัวและไม่ใช่ของเอกสาร เมื่อแพทย์วินิจฉัยแล้ว มีหนังสือแสดงเจตนาที่สมบูรณ์อยู่ในแฟ้ม และแพทย์ได้อธิบายภาวะดังกล่าวให้ผู้ป่วยทราบแล้ว (หรือ หากผู้ป่วยไม่สามารถสื่อสารได้ ให้แก่บุคคลที่ระบุไว้หรือญาติ) ผู้ประกอบวิชาชีพที่งดเว้นหรือยุติการรักษาที่ถูกปฏิเสธนั้นไม่มีความผิดและพ้นจากความรับผิดทั้งปวง ศาลปกครองสูงสุดได้ยืนยันความชอบด้วยกฎหมายของกฎกระทรวงดังกล่าวในปี 2015 ดังนั้นกรอบนี้จึงเป็นกฎหมายที่ยุติแล้ว ไม่ใช่เพียงแนวทาง.
ข้อควรรู้ในทางปฏิบัติสำหรับผู้ป่วยชาวต่างชาติ
ชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยควรทำหนังสือแสดงเจตนาในขณะที่ยังมีสุขภาพดีและมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ เพราะความสามารถในขณะลงนามเป็นสิ่งที่โรงพยาบาลจะสอบถามในภายหลัง เอกสารควรระบุการรักษาที่ปฏิเสธในระยะสุดท้าย ได้แก่ การช่วยฟื้นคืนชีพ (CPR) การใช้เครื่องช่วยหายใจ การให้อาหารทางสายยาง การฟอกไต และการผ่าตัดเพิ่มเติม โดยควรทำเป็นภาษาไทยหรือสองภาษา ลงวันที่ ลงลายมือชื่อ และมีพยานที่บรรลุนิติภาวะอย่างน้อยหนึ่งคนซึ่งไม่มีส่วนได้เสียใน กองมรดก, และควรยื่นสำเนาไว้กับโรงพยาบาลที่ทำการรักษาและแพทย์ประจำครอบครัว การลงทะเบียนผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติเป็นทางเลือก ไม่บังคับ.
ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือการพึ่งพาหนังสือแสดงเจตนาที่ลงนามในต่างประเทศ โดยทั่วไปโรงพยาบาลในไทยจะไม่ปฏิบัติตามหนังสือแสดงเจตนา (Living Will) ที่ทำในต่างประเทศ และโรงพยาบาลเอกชนขนาดใหญ่ในกรุงเทพฯ ยังต้องการความเห็นของแพทย์คนที่สองเพื่อยืนยันการวินิจฉัยว่าป่วยระยะสุดท้ายก่อนที่จะหยุดการรักษา หนังสือแสดงเจตนาที่ร่างตามแบบของไทยและปรับปรุงทุกสองสามปีจะช่วยหลีกเลี่ยงความล่าช้าทั้งสองกรณี การดูแลแบบประคับประคองและการบรรเทาความเจ็บปวดไม่เคยเป็นส่วนหนึ่งของการรักษาที่ถูกปฏิเสธ หนังสือแสดงเจตนาจะหยุดสิ่งที่ยืดการตาย ไม่ใช่สิ่งที่บรรเทาความทุกข์ทรมาน.
ภาวะป่วยระยะสุดท้าย ภาวะไร้ความสามารถ และการการุณยฆาต
มักจะนำสถานการณ์สามประการมาใช้ร่วมกัน โรคภัยลุกลามเป็นภาวะทางการแพทย์ที่ร่างกายของคนเป็นอยู่จะทำงานได้ไม่ดีอีกต่อไป ความพิการ หรือความไม่สามารถที่จะตัดสินใจหรือสื่อสารได้ ทำให้เอกสารฉบับนี้มีความจำเป็นขึ้นมาในเบื้องต้น นั่นคือผู้ป่วยที่ตื่นรู้ได้เพียงแต่ปฏิเสธการรักษาด้วยตนเองได้โดยตรง การฆ่าตัวตาย หรือการสิ้นสุดชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของคำประกาศภาวะป่วยที่ใกล้จะถึงแก่ชีวิตนั้น ไม่สามารถทำได้ และการกระทำดังกล่าวถือเป็นการฆาตกรรมตามกฎหมาย มาตรา 288 แห่งประมวลกฎหมายอาญา.
หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข (Living Will) ยังไม่มีผลใดๆ ต่อกองมรดก หนังสือนี้ระบุว่าการรักษาใดจะยุติลง และสามารถระบุชื่อบุคคลที่จะอธิบายเจตนาที่แท้จริงของผู้ป่วยในกรณีที่เอกสารไม่ชัดเจนได้ (กฎกระทรวงปี 2010 ที่ออกตามมาตรา 12 ข้อ 3) แต่ทรัพย์สินจะตกทอดได้ก็โดย พินัยกรรม และเรื่องการเงินในระหว่างภาวะไร้ความสามารถต้องใช้หนังสือมอบอำนาจแยกต่างหาก ชาวต่างชาติที่จัดทำเอกสารฉบับหนึ่งมักจะจัดทำอีกสองฉบับไปพร้อมกัน.
มีการตรวจสอบล่าสุดเมื่อวันที่ 27 กันยายน 2026. มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 และกฎกระทรวงที่ออกตามมาตรานั้น (พ.ศ. 2553 มีผลใช้บังคับวันที่ 20 พฤษภาคม 2554 ข้อ 1 ถึง 7) ได้อ่านจากตัวบทภาษาไทย พร้อมกับคู่มือแนวทางของสำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ และมาตรา 288 แห่งประมวลกฎหมายอาญาก็ได้อ่านเช่นกัน คำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุดอ้างอิงตามที่มีการรายงาน และไม่ได้อ่านทบทวนซ้ำ ส่วนแนวปฏิบัติของโรงพยาบาลเรื่องการขอความเห็นแพทย์คนที่สอง และคำแนะนำเรื่องพยาน เป็นแนวปฏิบัติ ไม่ใช่ข้อกำหนดของกฎกระทรวง.
คำถามที่พบบ่อย
ใครเป็นผู้วินิจฉัยว่าผู้ป่วยอยู่ในระยะสุดท้ายของชีวิต สำหรับหนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข (Living Will) ตามกฎหมายไทย?
แพทย์ผู้ให้การรักษา กฎกระทรวงปี 2010 ที่ออกตามพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติเชื่อมโยงระยะสุดท้ายของชีวิตเข้ากับการประเมินของแพทย์ว่าโรคนั้นไม่สามารถรักษาให้หายได้และคาดว่าผู้ป่วยจะเสียชีวิต โรงพยาบาลเอกชนหลายแห่งขอให้แพทย์อีกคนหนึ่งยืนยันก่อนจะยุติการรักษา.
ชาวต่างชาติที่ป่วยในระยะสุดท้ายสามารถปฏิเสธการรักษาในประเทศไทยได้หรือไม่
ได้ มาตรา 12 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติใช้บังคับกับทุกคนที่ได้รับการรักษาในประเทศไทย ผู้ป่วยที่รู้สึกตัวสามารถปฏิเสธการรักษาได้ด้วยตนเอง ส่วนผู้ป่วยที่ไม่รู้สึกตัวต้องมีหนังสือแสดงเจตนาที่ทำไว้ล่วงหน้าตามแบบของไทย ซึ่งควรทำเป็นสองภาษาและมีพยาน และยื่นไว้กับโรงพยาบาล.
หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข (Living Will) เป็นเอกสารเดียวกับพินัยกรรมในประเทศไทยหรือไม่?
ไม่ใช่ หนังสือแสดงเจตนาไม่ประสงค์จะรับบริการสาธารณสุข (Living Will) ครอบคลุมการรักษาพยาบาลในระหว่างการเจ็บป่วยระยะสุดท้ายหรือภาวะไร้ความสามารถ และไม่มีผลต่อทรัพย์สิน ส่วนพินัยกรรมตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เป็นการจัดการทรัพย์มรดกหลังการตาย ทั้งสองเป็นเอกสารแยกต่างหากที่มีข้อกำหนดด้านแบบแตกต่างกัน.
ดูเพิ่มเติม: การุณยฆาต, การดูแลแบบประคับประคอง, ภาวะที่ไม่สามารถขัดขืนได้, หนังสือมอบอำนาจ, และคู่มือเกี่ยวกับ หนังสือแสดงเจตนาล่วงหน้าในประเทศไทย และ กฎกระทรวงว่าด้วยหนังสือแสดงเจตนาล่วงหน้า พ.ศ. 2553.
ข่าวสารกฎหมายไทย ฟรีทางอีเมล
อัปเดตข่าวสารเป็นภาษาอังกฤษที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายไทยที่ส่งผลกระทบต่อชาวต่างชาติ: อสังหาริมทรัพย์, วีซ่า, การสมรส, ธุรกิจ และพินัยกรรม จดหมายข่าวสั้นเพียงฉบับเดียวต่อเดือน จากสำนักงานกฎหมายที่ดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 2549 ไม่มีการส่งสแปม ยกเลิกรับได้ทุกเมื่อ.