ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 173/1: การตรวจพยานหลักฐานก่อนสืบพยาน
ตัวบทกฎหมาย
เพื่อให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว
ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่จำเลยไม่ให้การหรือให้การปฏิเสธ
เมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอหรือศาลเห็นสมควรศาลอาจกำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานก่อนกำหนดวันนัดสืบพยานก็ได้
โดยแจ้งให้คู่ความทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วันก่อนวันตรวจพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่งไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน
ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอ
เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไปจากเจ้าพนักงานศาลและถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม
ให้ยื่นต่อศาลก่อนการตรวจพยานหลักฐานเสร็จสิ้นการยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาตามวรรคสองจะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาล
เมื่อผู้ร้องขอแสดงเหตุอันสมควรว่าไม่สามารถทราบถึงพยานหลักฐานนั้นหรือเป็นกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม
หรือเพื่อให้โอกาสแก่จำเลยในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ถ้าพยานเอกสารหรือพยานวัตถุใดอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอก
ให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างอิงขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกพยานเอกสารหรือพยานวัตถุดังกล่าวมาจากผู้ครอบครองโดยยื่นคำขอต่อศาลพร้อมกับการยื่นบัญชีระบุพยาน
เพื่อให้ได้พยานเอกสารหรือพยานวัตถุนั้นมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐานหรือวันที่ศาลกำหนด
คำแปลภาษาอังกฤษ
เพื่อให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่จำเลยไม่ให้การหรือให้การปฏิเสธ เมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอหรือศาลเห็นสมควรศาลอาจกำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานก่อนกำหนดวันนัดสืบพยานก็ได้ โดยแจ้งให้คู่ความทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วันก่อนวันตรวจพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่งไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอ เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไปจากเจ้าพนักงานศาลและถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม ให้ยื่นต่อศาลก่อนการตรวจพยานหลักฐานเสร็จสิ้นการยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาตามวรรคสองจะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาล เมื่อผู้ร้องขอแสดงเหตุอันสมควรว่าไม่สามารถทราบถึงพยานหลักฐานนั้นหรือเป็นกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือเพื่อให้โอกาสแก่จำเลยในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ถ้าพยานเอกสารหรือพยานวัตถุใดอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอก ให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างอิงขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกพยานเอกสารหรือพยานวัตถุดังกล่าวมาจากผู้ครอบครองโดยยื่นคำขอต่อศาลพร้อมกับการยื่นบัญชีระบุพยาน เพื่อให้ได้พยานเอกสารหรือพยานวัตถุนั้นมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐานหรือวันที่ศาลกำหนด
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรานี้อยู่ในลักษณะว่าด้วยการพิจารณา สร้างขั้นตอนการจัดการพยานหลักฐานก่อนสืบพยานเพื่อให้การพิจารณารวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่มีการปฏิเสธ หัวใจคือกำหนดเวลา ต้องแจ้งวันตรวจพยานหลักฐานล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วัน และยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันตรวจไม่น้อยกว่าเจ็ดวันพร้อมสำเนาให้อีกฝ่าย การยื่นบัญชีระบุพยานล่าช้าหรือเพิ่มเติมทำได้เมื่อได้รับอนุญาตโดยมีเหตุอันสมควร เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือเพื่อให้จำเลยต่อสู้คดีได้เต็มที่ อันรักษาความเป็นธรรมโดยไม่เปิดช่องให้จู่โจม ทั้งยังมีกลไกเรียกเอกสารหรือวัตถุที่อยู่กับบุคคลภายนอก และทำงานร่วมกับมาตรา ๑๗๓/๒ ที่ว่าด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นในวันตรวจพยานหลักฐาน
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
กำหนดเจ็ดวันสำหรับการยื่นบัญชีระบุพยานเป็นเรื่องเคร่งครัด ฝ่ายที่พลาดกำหนดมักเสียสิทธินำพยานเหล่านั้น และศาลฎีกาไม่รับฟังพยานที่ระบุล่าช้าโดยไม่มีการขออนุญาตขยายเวลาโดยชอบ คู่ความควรถือว่าวันตรวจพยานหลักฐานเป็นช่วงล็อกพยานหลักฐานของตน ขอเอกสารจากบุคคลภายนอกแต่เนิ่นโดยยื่นพร้อมบัญชีระบุพยาน และรีบขออนุญาตหากมีพยานหลักฐานใหม่ เนื่องจากกำหนดเวลาเหล่านี้อาจชี้ขาดคดีก่อนเริ่มสืบพยาน การเตรียมคดีอย่างรอบคอบกับทนายความจึงจำเป็น
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
เมื่อในวันตรวจพยานหลักฐาน โจทก์ปฏิเสธการตรวจพยานหลักฐาน แล้วศาลมีคำสั่งให้นัดสืบพยานโจทก์และจำเลยต่อไป เท่ากับศาลมีคำสั่งเป็นอย่างอื่นอันเนื่องจากสภาพและความจำเป็นแห่งพยานหลักฐานตามมาตรา 173/2 และเป็นการยกเลิกไม่กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐาน กรณีย่อมอยู่ในบังคับมาตรา 240 วรรคหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของตนต้องยื่นต่อศาลก่อนวันนัดสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน
จำเลยโต้แย้งว่าบัญชีระบุพยานของโจทก์ไม่เป็นไปตามกำหนดเจ็ดวันตามมาตรา 173/1 วรรคสอง จึงรับฟังไม่ได้ ศาลฎีกาไม่เห็นด้วย เพราะในวันตรวจพยานหลักฐาน โจทก์ปฏิเสธการตรวจพยานหลักฐาน และศาลมีคำสั่งให้นัดสืบพยานต่อไป อันเท่ากับมีคำสั่งเป็นอย่างอื่นตามมาตรา 173/2 และเป็นการยกเลิกไม่กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐาน กำหนดเวลาตามมาตรา 173/1 จึงไม่ใช้บังคับ แต่ต้องเป็นไปตามมาตรา 240 วรรคหนึ่ง ศาลล่างทั้งสองจึงมีอำนาจให้สืบและรับฟังพยานหลักฐานนั้นได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 4 คดี (พ.ศ. 2555 ถึง 2563)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10328/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1270/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8379/2557 (2014)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
คู่ความต้องยื่นบัญชีระบุพยานเมื่อใด
ตามมาตรา 173/1 ต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันตรวจพยานหลักฐานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน พร้อมสำเนาให้อีกฝ่าย การยื่นเพิ่มเติมหรือล่าช้าต้องได้รับอนุญาตจากศาลโดยมีเหตุอันสมควร
ถ้าพยานหลักฐานอยู่กับบุคคลภายนอกที่ไม่ใช่คู่ความจะทำอย่างไร
มาตรา 173/1 ให้คู่ความขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกเอกสารหรือวัตถุจากผู้ครอบครองที่เป็นบุคคลภายนอกได้ โดยยื่นคำขอพร้อมบัญชีระบุพยานเพื่อให้ได้พยานหลักฐานก่อนวันตรวจ
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 173/1 (ประเทศไทย) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 173/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 173/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/"><p>เพื่อให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่จำเลยไม่ให้การหรือให้การปฏิเสธ เมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอหรือศาลเห็นสมควรศาลอาจกำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานก่อนกำหนดวันนัดสืบพยานก็ได้ โดยแจ้งให้คู่ความทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วันก่อนวันตรวจพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่งไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอ เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไปจากเจ้าพนักงานศาลและถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม ให้ยื่นต่อศาลก่อนการตรวจพยานหลักฐานเสร็จสิ้นการยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาตามวรรคสองจะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาล เมื่อผู้ร้องขอแสดงเหตุอันสมควรว่าไม่สามารถทราบถึงพยานหลักฐานนั้นหรือเป็นกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือเพื่อให้โอกาสแก่จำเลยในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ถ้าพยานเอกสารหรือพยานวัตถุใดอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอก ให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างอิงขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกพยานเอกสารหรือพยานวัตถุดังกล่าวมาจากผู้ครอบครองโดยยื่นคำขอต่อศาลพร้อมกับการยื่นบัญชีระบุพยาน เพื่อให้ได้พยานเอกสารหรือพยานวัตถุนั้นมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐานหรือวันที่ศาลกำหนด</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 173/1 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา