ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 173/1: การตรวจพยานหลักฐานก่อนสืบพยาน
ตัวบทกฎหมาย
เพื่อให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว
ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่จำเลยไม่ให้การหรือให้การปฏิเสธ
เมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอหรือศาลเห็นสมควรศาลอาจกำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานก่อนกำหนดวันนัดสืบพยานก็ได้
โดยแจ้งให้คู่ความทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วันก่อนวันตรวจพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่งไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน
ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอ
เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไปจากเจ้าพนักงานศาลและถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม
ให้ยื่นต่อศาลก่อนการตรวจพยานหลักฐานเสร็จสิ้นการยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาตามวรรคสองจะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาล
เมื่อผู้ร้องขอแสดงเหตุอันสมควรว่าไม่สามารถทราบถึงพยานหลักฐานนั้นหรือเป็นกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม
หรือเพื่อให้โอกาสแก่จำเลยในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ถ้าพยานเอกสารหรือพยานวัตถุใดอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอก
ให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างอิงขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกพยานเอกสารหรือพยานวัตถุดังกล่าวมาจากผู้ครอบครองโดยยื่นคำขอต่อศาลพร้อมกับการยื่นบัญชีระบุพยาน
เพื่อให้ได้พยานเอกสารหรือพยานวัตถุนั้นมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐานหรือวันที่ศาลกำหนด
คำแปลภาษาอังกฤษ
In order that the trial may proceed speedily, continuously, and fairly, in a case in which the defendant does not plead or pleads not guilty, on the application of either party or when the court considers it appropriate, the court may fix a date for the examination of evidence before fixing the date for taking evidence, giving the parties advance notice of not less than fourteen days. Not less than seven days before the evidence-examination date under paragraph one, the parties shall submit to the court a list of witnesses together with sufficient copies for the other parties to collect from the court officer; and if any party wishes to submit an additional list of witnesses, it shall be submitted to the court before the examination of evidence is concluded. Submission of an additional list of witnesses after the period under paragraph two has passed may be done only with the court's permission, when the applicant shows reasonable cause that it could not have known of that evidence, or where it is necessary in the interest of justice or to give the defendant a full opportunity to contest the case. If any documentary or material evidence is in the possession of a third person, a party wishing to rely on it shall apply to the court to order that evidence produced from the possessor by filing an application together with the list of witnesses, so as to obtain that documentary or material evidence before the evidence-examination date or the date the court fixes.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรานี้อยู่ในลักษณะว่าด้วยการพิจารณา สร้างขั้นตอนการจัดการพยานหลักฐานก่อนสืบพยานเพื่อให้การพิจารณารวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่มีการปฏิเสธ หัวใจคือกำหนดเวลา ต้องแจ้งวันตรวจพยานหลักฐานล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วัน และยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันตรวจไม่น้อยกว่าเจ็ดวันพร้อมสำเนาให้อีกฝ่าย การยื่นบัญชีระบุพยานล่าช้าหรือเพิ่มเติมทำได้เมื่อได้รับอนุญาตโดยมีเหตุอันสมควร เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือเพื่อให้จำเลยต่อสู้คดีได้เต็มที่ อันรักษาความเป็นธรรมโดยไม่เปิดช่องให้จู่โจม ทั้งยังมีกลไกเรียกเอกสารหรือวัตถุที่อยู่กับบุคคลภายนอก และทำงานร่วมกับมาตรา ๑๗๓/๒ ที่ว่าด้วยสิ่งที่เกิดขึ้นในวันตรวจพยานหลักฐาน
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
กำหนดเจ็ดวันสำหรับการยื่นบัญชีระบุพยานเป็นเรื่องเคร่งครัด ฝ่ายที่พลาดกำหนดมักเสียสิทธินำพยานเหล่านั้น และศาลฎีกาไม่รับฟังพยานที่ระบุล่าช้าโดยไม่มีการขออนุญาตขยายเวลาโดยชอบ คู่ความควรถือว่าวันตรวจพยานหลักฐานเป็นช่วงล็อกพยานหลักฐานของตน ขอเอกสารจากบุคคลภายนอกแต่เนิ่นโดยยื่นพร้อมบัญชีระบุพยาน และรีบขออนุญาตหากมีพยานหลักฐานใหม่ เนื่องจากกำหนดเวลาเหล่านี้อาจชี้ขาดคดีก่อนเริ่มสืบพยาน การเตรียมคดีอย่างรอบคอบกับทนายความจึงจำเป็น
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
เมื่อในวันตรวจพยานหลักฐาน โจทก์ปฏิเสธการตรวจพยานหลักฐาน แล้วศาลมีคำสั่งให้นัดสืบพยานโจทก์และจำเลยต่อไป เท่ากับศาลมีคำสั่งเป็นอย่างอื่นอันเนื่องจากสภาพและความจำเป็นแห่งพยานหลักฐานตามมาตรา 173/2 และเป็นการยกเลิกไม่กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐาน กรณีย่อมอยู่ในบังคับมาตรา 240 วรรคหนึ่ง ซึ่งกำหนดให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างเอกสารที่อยู่ในความครอบครองของตนต้องยื่นต่อศาลก่อนวันนัดสืบพยานไม่น้อยกว่าสิบห้าวัน
จำเลยโต้แย้งว่าบัญชีระบุพยานของโจทก์ไม่เป็นไปตามกำหนดเจ็ดวันตามมาตรา 173/1 วรรคสอง จึงรับฟังไม่ได้ ศาลฎีกาไม่เห็นด้วย เพราะในวันตรวจพยานหลักฐาน โจทก์ปฏิเสธการตรวจพยานหลักฐาน และศาลมีคำสั่งให้นัดสืบพยานต่อไป อันเท่ากับมีคำสั่งเป็นอย่างอื่นตามมาตรา 173/2 และเป็นการยกเลิกไม่กำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐาน กำหนดเวลาตามมาตรา 173/1 จึงไม่ใช้บังคับ แต่ต้องเป็นไปตามมาตรา 240 วรรคหนึ่ง ศาลล่างทั้งสองจึงมีอำนาจให้สืบและรับฟังพยานหลักฐานนั้นได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 4 คดี (พ.ศ. 2555 ถึง 2563)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10328/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1270/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3276/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8379/2557 (2014)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
คู่ความต้องยื่นบัญชีระบุพยานเมื่อใด
ตามมาตรา 173/1 ต้องยื่นบัญชีระบุพยานก่อนวันตรวจพยานหลักฐานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน พร้อมสำเนาให้อีกฝ่าย การยื่นเพิ่มเติมหรือล่าช้าต้องได้รับอนุญาตจากศาลโดยมีเหตุอันสมควร
ถ้าพยานหลักฐานอยู่กับบุคคลภายนอกที่ไม่ใช่คู่ความจะทำอย่างไร
มาตรา 173/1 ให้คู่ความขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกเอกสารหรือวัตถุจากผู้ครอบครองที่เป็นบุคคลภายนอกได้ โดยยื่นคำขอพร้อมบัญชีระบุพยานเพื่อให้ได้พยานหลักฐานก่อนวันตรวจ
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Criminal Procedure Code, s. 173/1 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 173/1. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 173/1 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/"><p>เพื่อให้การพิจารณาเป็นไปด้วยความรวดเร็ว ต่อเนื่อง และเป็นธรรมในคดีที่จำเลยไม่ให้การหรือให้การปฏิเสธ เมื่อคู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งร้องขอหรือศาลเห็นสมควรศาลอาจกำหนดให้มีวันตรวจพยานหลักฐานก่อนกำหนดวันนัดสืบพยานก็ได้ โดยแจ้งให้คู่ความทราบล่วงหน้าไม่น้อยกว่าสิบสี่วันก่อนวันตรวจพยานหลักฐานตามวรรคหนึ่งไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน ให้คู่ความยื่นบัญชีระบุพยานต่อศาลพร้อมสำเนาในจำนวนที่เพียงพอ เพื่อให้คู่ความฝ่ายอื่นรับไปจากเจ้าพนักงานศาลและถ้าคู่ความฝ่ายใดมีความจำนงจะยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติม ให้ยื่นต่อศาลก่อนการตรวจพยานหลักฐานเสร็จสิ้นการยื่นบัญชีระบุพยานเพิ่มเติมเมื่อล่วงพ้นระยะเวลาตามวรรคสองจะกระทำได้ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากศาล เมื่อผู้ร้องขอแสดงเหตุอันสมควรว่าไม่สามารถทราบถึงพยานหลักฐานนั้นหรือเป็นกรณีจำเป็นเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม หรือเพื่อให้โอกาสแก่จำเลยในการต่อสู้คดีอย่างเต็มที่ถ้าพยานเอกสารหรือพยานวัตถุใดอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอก ให้คู่ความที่ประสงค์จะอ้างอิงขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกพยานเอกสารหรือพยานวัตถุดังกล่าวมาจากผู้ครอบครองโดยยื่นคำขอต่อศาลพร้อมกับการยื่นบัญชีระบุพยาน เพื่อให้ได้พยานเอกสารหรือพยานวัตถุนั้นมาก่อนวันตรวจพยานหลักฐานหรือวันที่ศาลกำหนด</p><footer>Criminal Procedure Code, s. 173/1 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-173-1/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา