ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 5: ผู้มีอำนาจจัดการแทนผู้เสียหาย
ตัวบทกฎหมาย
บุคคลเหล่านี้จัดการแทนผู้เสียหายได้
(๑) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล เฉพาะแต่ในความผิดซึ่งได้กระทำต่อผู้เยาว์ หรือผู้ไร้ความสามารถซึ่งอยู่ในความดูแล
(๒) ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาเฉพาะแต่ในความผิดอาญา ซึ่งผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจะจัดการเองได้
(๓) ผู้จัดการหรือผู้แทนอื่น ๆ ของนิติบุคคล เฉพาะความผิดซึ่งกระทำลงแก่นิติบุคคลนั้น
คำแปลภาษาอังกฤษ
The following persons may act on behalf of the injured person:
(1) a legal representative or a guardian, only for an offense committed against a minor or an incompetent person under his care;
(2) an ascendant, a descendant, a husband or a wife, only for a criminal offense in which the injured person has been harmed to death or injured to the point of being unable to act himself;
(3) a manager or other representative of a juristic person, only for an offense committed against that juristic person.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 5 เป็นบัญชีหลักของผู้มีอำนาจจัดการแทนที่มาตรา 3 อ้างถึง และมีเงื่อนไขเคร่งครัด อำนาจของคู่สมรสหรือผู้บุพการีตามมาตรา 5 (2) เกิดขึ้นเฉพาะเมื่อผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนจัดการเองไม่ได้ และขึ้นอยู่กับการที่ผู้เสียหายเป็นผู้เสียหายโดยนิตินัย หากผู้ตายมีส่วนประมาท ย่อมไม่มีอำนาจตามมาตรา 5 (2) และญาติไม่อาจเข้าร่วมเป็นโจทก์ได้ ในทางกลับกัน ผู้บุพการีของผู้ตายที่มิได้มีส่วนผิดย่อมมีอำนาจตามมาตรา 5 (2) และเข้าร่วมเป็นโจทก์ได้
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากสมาชิกในครอบครัวถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บสาหัส เฉพาะญาติตามมาตรา 5 (2) คือ ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน หรือคู่สมรส เท่านั้นที่จัดการแทนได้ และต่อเมื่อผู้เสียหายมิได้มีส่วนผิด เรื่องนี้ชี้ขาดว่าใครจะเข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการและเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ ครอบครัวจึงควรตรวจสอบทั้งความสัมพันธ์และประเด็นความประมาทแต่เนิ่น ๆ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 324/2568 (2025)
เมื่อผู้ตายมีส่วนประมาท ย่อมไม่เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัย คู่สมรสจึงไม่มีอำนาจจัดการแทนตามมาตรา 5 (2) และเข้าร่วมเป็นโจทก์ไม่ได้
ข้อเท็จจริงยุติว่าผู้ตายมีส่วนประมาท จึงไม่เป็นผู้เสียหายโดยนิตินัยตามมาตรา 2 (4) ศาลวินิจฉัยว่าภริยาผู้ตายไม่มีอำนาจจัดการแทนตามมาตรา 5 (2) และไม่อาจเข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการตามมาตรา 30 การอนุญาตให้เข้าร่วมเป็นโจทก์จึงไม่ชอบ
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2101/2567 (2024)
ผู้บุพการีของผู้ตายมีอำนาจจัดการแทนผู้เสียหายตามมาตรา 5 (2) ในฐานะเดียวกับผู้มีอำนาจจัดการแทนรายอื่น และดำเนินคดีต่อไปได้
มารดาของผู้ตายเป็นบุพการี ศาลวินิจฉัยว่าจึงอยู่ในฐานะผู้มีอำนาจจัดการแทนผู้เสียหายตามมาตรา 5 (2) เช่นเดียวกับโจทก์ร่วมเดิม จึงได้รับอนุญาตให้เข้าร่วมเป็นโจทก์กับพนักงานอัยการและดำเนินคดีต่อไปได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 151 คดี (พ.ศ. 2492 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3119/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2101/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4217/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 544/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3463/2560 (2017)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7807/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 241-243/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10915/2558 (2015)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 2 46
- ป.อ. มาตรา 78 42
- ป.อ. มาตรา 91 39
- ป.อ. มาตรา 90 38
- ป.อ. มาตรา 83 36
- มาตรา 225 33
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้เสียหายที่ถูกทำร้ายถึงตาย ใครจัดการแทนได้
ตามมาตรา 5 (2) ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน หรือคู่สมรส จัดการแทนได้ เฉพาะเมื่อผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนจัดการเองไม่ได้ และผู้เสียหายมิได้มีส่วนประมาท
นิติบุคคลเป็นผู้เสียหายในคดีอาญาได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 5 (3) ผู้จัดการหรือผู้แทนของนิติบุคคลจัดการแทนได้ เฉพาะความผิดที่กระทำต่อนิติบุคคลนั้น
บิดามารดาจัดการแทนบุตรที่เป็นผู้เสียหายได้หรือไม่
ได้ ตามมาตรา 5 (1) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลจัดการแทนผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถซึ่งอยู่ในความดูแลได้
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 5 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 5. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-5/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 5 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-5/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-5/"><p>บุคคลเหล่านี้จัดการแทนผู้เสียหายได้ (๑) ผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาล เฉพาะแต่ในความผิดซึ่งได้กระทำต่อผู้เยาว์ หรือผู้ไร้ความสามารถซึ่งอยู่ในความดูแล (๒) ผู้บุพการี ผู้สืบสันดาน สามีหรือภริยาเฉพาะแต่ในความผิดอาญา ซึ่งผู้เสียหายถูกทำร้ายถึงตายหรือบาดเจ็บจนไม่สามารถจะจัดการเองได้ (๓) ผู้จัดการหรือผู้แทนอื่น ๆ ของนิติบุคคล เฉพาะความผิดซึ่งกระทำลงแก่นิติบุคคลนั้น</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 5 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-5/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา