ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
มาตรา 6: การตั้งผู้แทนเฉพาะคดี
ตัวบทกฎหมาย
ในคดีอาญาซึ่งผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์ไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือเป็นผู้วิกลจริตหรือคนไร้ความสามารถไม่มีผู้อนุบาล หรือซึ่งผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลไม่สามารถจะทำการตามหน้าที่โดยเหตุหนึ่งเหตุใด รวมทั้งมีผลประโยชน์ขัดกันกับผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถนั้น ๆ ญาติของผู้นั้น หรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจร้องต่อศาลขอให้ตั้งเขาเป็นผู้แทนเฉพาะคดีได้เมื่อได้ไต่สวนแล้วให้ศาลตั้งผู้ร้องหรือบุคคลอื่น ซึ่งยินยอมตามที่เห็นสมควรเป็นผู้แทนเฉพาะคดี เมื่อไม่มีบุคคลใดเป็นผู้แทนให้ศาลตั้งพนักงานฝ่ายปกครองเป็นผู้แทนห้ามมิให้เรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดี
คำแปลภาษาอังกฤษ
ในคดีอาญาซึ่งผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์ไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือเป็นผู้วิกลจริตหรือคนไร้ความสามารถไม่มีผู้อนุบาล หรือซึ่งผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลไม่สามารถจะทำการตามหน้าที่โดยเหตุหนึ่งเหตุใด รวมทั้งมีผลประโยชน์ขัดกันกับผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถนั้น ๆ ญาติของผู้นั้น หรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจร้องต่อศาลขอให้ตั้งเขาเป็นผู้แทนเฉพาะคดีได้เมื่อได้ไต่สวนแล้วให้ศาลตั้งผู้ร้องหรือบุคคลอื่น ซึ่งยินยอมตามที่เห็นสมควรเป็นผู้แทนเฉพาะคดี เมื่อไม่มีบุคคลใดเป็นผู้แทนให้ศาลตั้งพนักงานฝ่ายปกครองเป็นผู้แทนห้ามมิให้เรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดี
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 6 เป็นบทรองรับมาตรา 5 (1) กล่าวคือ เมื่อผู้เสียหายที่เป็นผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถไม่มีผู้แทนที่ทำหน้าที่ได้ หรือผู้แทนโดยธรรมชาติมีผลประโยชน์ขัดกัน ศาลอาจตั้งผู้แทนเฉพาะคดีหลังไต่สวนได้ ศาลใช้บทนี้ในกรณีที่บิดามารดาประพฤติเป็นปฏิปักษ์ต่อบุตรหรือมีประโยชน์ขัดกัน โดยตั้งญาติหรือบุคคลอื่นที่เหมาะสมแทน และการยื่นคำร้องไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียมศาล
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากผู้ที่ตามปกติต้องทำการแทนเด็กหรือผู้ไร้ความสามารถเป็นผู้ก่อความเสียหายเสียเอง หรือมีผลประโยชน์ขัดกัน มาตรา 6 เปิดให้ญาติอีกคนร้องขอต่อศาลเข้าดำเนินคดีแทนได้โดยไม่เสียค่าธรรมเนียม เนื่องจากศาลต้องไต่สวนก่อน จึงควรเตรียมพยานหลักฐานแสดงความสัมพันธ์และผลประโยชน์ที่ขัดกันให้พร้อม
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4536/2565 (2022)
เมื่อผู้ปกครองเป็นปฏิปักษ์ต่อผู้เยาว์ที่เป็นผู้เสียหาย ศาลอาจตั้งผู้ร้องเป็นผู้แทนเฉพาะคดีตามมาตรา 6 หลังไต่สวน และไม่อนุญาตให้ผู้ปกครองที่มีผลประโยชน์ขัดกันเข้าร่วมเป็นโจทก์
ผู้ร้องอ้างว่ามารดาซึ่งเป็นผู้ใช้อำนาจปกครองมีพฤติการณ์เป็นปฏิปักษ์ต่อผู้เยาว์ที่เป็นผู้เสียหาย จึงขอให้ตั้งตนเป็นผู้แทนเฉพาะคดีตามมาตรา 6 ศาลไต่สวนแล้วมีคำสั่งตั้งผู้ร้องเป็นผู้แทนเฉพาะคดีมีอำนาจดำเนินคดีแทน ยกคำร้องขอเข้าร่วมเป็นโจทก์ของมารดา และอนุญาตให้ผู้เสียหายเข้าร่วมเป็นโจทก์โดยผู้แทนเฉพาะคดี
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1847/2563 (2020)
ศาลอาจตั้งผู้เสียหายคนหนึ่งเป็นผู้แทนเฉพาะคดีของผู้เสียหายที่เป็นผู้เยาว์ตามมาตรา 6 หลังไต่สวน แล้วอนุญาตให้ทั้งสองเข้าร่วมเป็นโจทก์ในความผิดที่เกี่ยวข้องกับตน
เมื่อจำเลยคัดค้านว่าผู้เสียหายที่ 2 ไม่ใช่ผู้แทนโดยชอบธรรมของผู้เสียหายที่ 1 ซึ่งเป็นผู้เยาว์ ศาลไต่สวนแล้วตั้งผู้เสียหายที่ 2 เป็นผู้แทนเฉพาะคดีตามมาตรา 6 และอนุญาตให้ผู้เสียหายทั้งสองเข้าร่วมเป็นโจทก์ในความผิดที่เกี่ยวข้องกับแต่ละคน
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 40 คดี (พ.ศ. 2472 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3462/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4536/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9071/2553 (2010)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2958/2541 (1998)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3432/2536 (1993)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 365/2532 (1989)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2319-2320/2522 (1979)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5392/2564 (2021)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
- มาตรา 5 22
- มาตรา 4 16
- ป.อ. มาตรา 83 13
- ป.อ. มาตรา 91 10
- มาตรา 2 9
- ป.อ. มาตรา 90 7
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ผู้แทนเฉพาะคดีตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาคืออะไร
ตามมาตรา 6 คือบุคคลที่ศาลตั้งให้จัดการแทนผู้เยาว์หรือผู้ไร้ความสามารถที่ไม่มีผู้แทน หรือผู้แทนไม่อาจทำหน้าที่หรือมีผลประโยชน์ขัดกัน
การขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดีต้องเสียค่าธรรมเนียมหรือไม่
ไม่ต้อง มาตรา 6 ห้ามเรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องการขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดีไว้โดยชัดแจ้ง
หากบิดามารดามีผลประโยชน์ขัดกับบุตรที่เป็นผู้เสียหายจะทำอย่างไร
มาตรา 6 ให้ญาติหรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องร้องขอต่อศาลได้ และศาลอาจตั้งผู้นั้นเป็นผู้แทนเฉพาะคดีแทนบิดามารดาที่มีผลประโยชน์ขัดกันหลังไต่สวน
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 6 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Criminal Procedure Code (Thailand), s. 6. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-6/ (accessed 12 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.อ. มาตรา 6 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-6/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-6/"><p>ในคดีอาญาซึ่งผู้เสียหายเป็นผู้เยาว์ไม่มีผู้แทนโดยชอบธรรม หรือเป็นผู้วิกลจริตหรือคนไร้ความสามารถไม่มีผู้อนุบาล หรือซึ่งผู้แทนโดยชอบธรรมหรือผู้อนุบาลไม่สามารถจะทำการตามหน้าที่โดยเหตุหนึ่งเหตุใด รวมทั้งมีผลประโยชน์ขัดกันกับผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถนั้น ๆ ญาติของผู้นั้น หรือผู้มีประโยชน์เกี่ยวข้องอาจร้องต่อศาลขอให้ตั้งเขาเป็นผู้แทนเฉพาะคดีได้เมื่อได้ไต่สวนแล้วให้ศาลตั้งผู้ร้องหรือบุคคลอื่น ซึ่งยินยอมตามที่เห็นสมควรเป็นผู้แทนเฉพาะคดี เมื่อไม่มีบุคคลใดเป็นผู้แทนให้ศาลตั้งพนักงานฝ่ายปกครองเป็นผู้แทนห้ามมิให้เรียกค่าธรรมเนียมในเรื่องขอตั้งเป็นผู้แทนเฉพาะคดี</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 6 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-criminal-procedure-code/section-6/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา