มาตรา 38: ความตายทำให้โทษระงับ
ตัวบทกฎหมาย
โทษให้เป็นอันระงับไปด้วยความตายของผู้กระทำความผิด
คำแปลภาษาอังกฤษ
Punishment is extinguished by the death of the offender.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา ๓๘ วางหลักว่าโทษเป็นเรื่องเฉพาะตัวและระงับไปด้วยความตายของผู้กระทำความผิด หากผู้กระทำผิดถึงแก่ความตายในชั้นใด โทษตามคำพิพากษาย่อมระงับ และค่าปรับที่ชำระไปแล้วทายาทขอคืนได้ หลักนี้ระงับเฉพาะโทษ ส่วนการริบทรัพย์ที่มีไว้เป็นความผิดในตัวเองยังสั่งริบได้แม้ผู้กระทำผิดตายแล้ว แต่ทรัพย์ที่เป็นเพียงยานพาหนะซึ่งมิได้ใช้ในการกระทำผิดโดยตรงไม่ควรริบเมื่อผู้กระทำผิดถึงแก่ความตาย บทบัญญัตินี้อยู่ในบทบัญญัติทั่วไปว่าด้วยโทษในภาค ๑
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
หากจำเลยถึงแก่ความตายก่อนคดีสิ้นสุด โทษย่อมระงับตามมาตรา ๓๘ และค่าปรับที่ชำระไปแล้วทายาทขอคืนได้ ส่วนการริบทรัพย์นั้นต่างออกไป ทรัพย์ที่ผิดกฎหมายในตัวเองยังริบได้ แต่ทรัพย์ที่มิได้ใช้กระทำผิดโดยตรงควรคืนมากกว่าริบเมื่อผู้กระทำผิดตาย ทายาทที่ดูแลคดีของผู้ตายควรใส่ใจทั้งการขอคืนค่าปรับและชะตากรรมของทรัพย์ที่ยึดไว้
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10488/2558 (2015)
เมื่อจำเลยถึงแก่ความตายระหว่างการพิจารณา โทษตามคำพิพากษาของศาลล่างย่อมระงับไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๘ และทายาทขอคืนค่าปรับที่ชำระไปแล้วได้
หลังจำเลยถึงแก่ความตายระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา ศาลเห็นว่าโทษตามคำพิพากษาของศาลล่างระงับไปตามมาตรา ๓๘ ทายาทผู้ชำระค่าปรับจึงมีสิทธิได้รับเงินค่าปรับคืน
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2171/2554 (2011)
ความตายของผู้ถูกกล่าวหาทำให้สิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับไปตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๑) และโทษเป็นอันระงับไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๘ แต่ทรัพย์สินที่กฎหมายบัญญัติว่าผู้ใดทำหรือมีไว้เป็นความผิด ยังต้องริบเสียทั้งสิ้นตามมาตรา ๓๒ ไม่ว่าจะเป็นของผู้กระทำความผิดหรือไม่ และไม่ว่าจะมีผู้ถูกลงโทษหรือไม่
จำเลยซึ่งถูกฟ้องเกี่ยวกับอาวุธปืนถึงแก่ความตายระหว่างพิจารณา สิทธินำคดีอาญามาฟ้องจึงระงับไปตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา ๓๙ (๑) และโทษระงับไปตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๘ ศาลชั้นต้นจำหน่ายคดี และศาลอุทธรณ์เห็นว่าคำขอให้ริบย่อมสิ้นสภาพไปด้วย ศาลฎีกาโดยมติที่ประชุมใหญ่เห็นแย้งบางส่วนว่า อาวุธปืนที่ไม่มี เครื่องหมายทะเบียน และซองกระสุนปืนซึ่งถือเป็นอาวุธปืนตามพระราชบัญญัติอาวุธปืนฯ เป็นทรัพย์ที่ผู้ใดทำหรือมีไว้เป็นความผิด ซึ่งมาตรา ๓๒ บัญญัติให้ริบเสียทั้งสิ้น จึงต้องริบอาวุธปืนและซองกระสุนปืน ส่วนซองปืนผ้าใบมิใช่ทรัพย์เช่นว่านั้น จึงคืนแก่เจ้าของ
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4418/2548 (2005)
เมื่อจำเลยถึงแก่ความตายและสิทธินำคดีอาญามาฟ้องระงับ โทษย่อมระงับตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา ๓๘ รถกระบะที่เป็นเพียงยานพาหนะและมิได้ใช้ในการกระทำผิดโดยตรงจึงไม่ควรถูกริบ
ศาลฎีกาเห็นว่าการริบรถกระบะของจำเลยที่ถึงแก่ความตายไม่ชอบ เพราะความตายทำให้โทษระงับตามมาตรา ๓๘ และรถเป็นเพียงยานพาหนะมิได้ใช้กระทำผิดโดยตรง จึงพิพากษาให้คืนรถแก่เจ้าของ
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 12 คดี (พ.ศ. 2501 ถึง 2561)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 10488/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4418/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4620-4621/2543 (2000)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2456/2530 (1987)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 81/2501 (1958)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2871/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1720/2513 (1970)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6831/2544 (2001)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ถ้าจำเลยเสียชีวิต คดีอาญาจะเป็นอย่างไร
ตามมาตรา ๓๘ โทษเป็นอันระงับไปด้วยความตายของผู้กระทำผิด และการบังคับโทษตามคำพิพากษาย่อมสิ้นสุดลง
ทายาทขอคืนค่าปรับที่ชำระก่อนจำเลยเสียชีวิตได้หรือไม่
ได้ แนวคำพิพากษาให้ทายาทขอคืนค่าปรับที่ชำระไปแล้วได้ เมื่อจำเลยถึงแก่ความตายและโทษระงับไป ตามคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10488/2558 จำเลยถึงแก่ความตายระหว่างการพิจารณาของศาลฎีกา โทษจึงระงับไปตามมาตรา 38 และศาลฎีกาพิพากษาให้คืนค่าปรับ 10,000 บาท ที่ชำระไว้แล้วแก่ทายาท
ความตายทำให้ไม่ริบทรัพย์ของกลางด้วยหรือไม่
ไม่เสมอไป ทรัพย์ที่มีไว้เป็นความผิดในตัวเองยังริบได้ แต่ทรัพย์ที่มิได้ใช้กระทำผิดโดยตรงควรคืนแก่เจ้าของ
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 38 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 38. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-38/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 38 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-38/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-38/"><p>โทษให้เป็นอันระงับไปด้วยความตายของผู้กระทำความผิด</p><footer>ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 38 (ประเทศไทย): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-38/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา