มาตรา 397: รังแก ข่มเหง คุกคาม หรือก่อความรำคาญ

หมายเหตุของสำนักงาน

องค์ประกอบความผิดคือการกระทำด้วยประการใด ๆ ต่อผู้อื่น อันเป็นการรังแก ข่มเหง คุกคาม หรือกระทำให้ได้รับความอับอายหรือเดือดร้อนรำคาญ มาตรานี้ไม่มีองค์ประกอบว่าต้องกระทำโดยไม่มีเหตุอันสมควร ตัวบทไม่มีถ้อยคำเช่นนั้น และผู้เสียหายไม่มีภาระต้องนำสืบเรื่องนี้ วรรคหนึ่งมีโทษปรับสถานเดียวไม่เกินหนึ่งหมื่นบาท ส่วนวรรคสองกำหนดให้การกระทำในที่สาธารณสถานหรือต่อหน้าธารกำนัลเป็นเหตุฉกรรจ์ ที่เพิ่มโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งเดือน ถ้อยคำปัจจุบันถูกแทนที่โดยมาตรา 9 แห่งพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2568 ซึ่งใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 30 ธันวาคม 2568 และการแทนที่นี้เป็นกุญแจสำคัญในการอ่านมาตรานี้ในปัจจุบัน เพราะพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันได้นำการกระทำที่ส่อไปในทางเพศออกจากมาตรานี้ และบัญญัติความผิดฐานคุกคามทางเพศไว้เป็นการเฉพาะในมาตรา 284/1 โดยมีบทนิยามคำว่าคุกคามทางเพศอยู่ในมาตรา 1 (19) ที่เพิ่มขึ้นใหม่ การคุกคามที่มีลักษณะทางเพศจึงเป็นความผิดตามมาตรา 284/1 ซึ่งมีโทษพื้นฐานจำคุกไม่เกินหนึ่งปี และไม่เกินสามปีหากกระทำในที่สาธารณสถานหรือในระบบคอมพิวเตอร์ ส่วนมาตรา 397 คงเหลือเป็นบททั่วไปสำหรับการรังแก ข่มเหง และก่อความเดือดร้อนรำคาญที่มิใช่เรื่องทางเพศ การคุกคามอย่างต่อเนื่องหรือซ้ำจนผู้ถูกกระทำไม่สามารถดำเนินชีวิตได้ตามปกติเป็นความผิดตามมาตรา 284/1 วรรคสอง มิใช่มาตรานี้ และการขู่เข็ญให้ตกใจกลัวเป็นความผิดตามมาตรา 392 ความผิดตามมาตรานี้ยอมความไม่ได้ และประมวลกฎหมายอาญาไม่มีบทใดกำหนดให้ความผิดลหุโทษเป็นความผิดอันยอมความได้ ส่วนมาตรา 398 เป็นความผิดฐานทารุณต่อเด็ก คนป่วยเจ็บ หรือคนชรา มิใช่บทกำหนดการยอมความ