มาตรา 72: การกระทำโดยบันดาลโทสะ
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
Whoever, being provoked to anger by being seriously oppressed through an unjust act, thereupon commits an offence against the person who so oppressed him at that moment, the Court may inflict on him a punishment less than that provided by law for such offence to any extent.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 72 เป็นบทว่าด้วยบันดาลโทสะในภาค 1 เป็นเหตุลดโทษมิใช่ข้อต่อสู้ให้พ้นผิด องค์ประกอบคือการถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม เกิดโทสะจากการข่มเหงนั้น และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้นขณะที่โทสะยังพลุ่งพล่านอยู่ เงื่อนไขที่ว่าต้องกระทำต่อผู้ที่ก่อเหตุและต้องเป็นไปโดยทันที เป็นสิ่งที่แยกบันดาลโทสะออกจากการแก้แค้นที่ไตร่ตรอง โดยปกติการมีเวลาให้โทสะสงบจะทำให้ข้ออ้างตกไป แม้แนวคำพิพากษายอมรับว่าช่วงเวลาสั้น ๆ ไม่ตัดความต่อเนื่องหากโทสะยังไม่ขาดตอน เนื่องจากเป็นเพียงเหตุลดโทษ ผู้กระทำยังคงมีความผิดในความผิดพื้นฐาน เช่น ฆ่าผู้อื่นตามมาตรา 288 แต่ศาลอาจลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด มักปรากฏควบคู่กับข้ออ้างการป้องกัน และพิจารณาจากข้อเท็จจริงเรื่องการข่มเหงและจังหวะเวลา
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
มาตรา 72 เป็นเหตุลดโทษที่ใช้บ่อยที่สุดอย่างหนึ่งในคดีที่มีการใช้กำลัง โดยเฉพาะคดีฆ่าผู้อื่น เพราะสามารถลดโทษให้ต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดมากในขณะที่ความผิดยังคงอยู่ ความสำเร็จขึ้นอยู่กับสองข้อเท็จจริง คือผู้ถูกกล่าวหาถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม และการตอบโต้เป็นไปโดยทันทีต่อผู้ข่มเหงขณะที่โทสะยังพลุ่งพล่าน ประเด็นความต่อเนื่องมักชี้ขาด ช่วงเวลาสั้น ๆ เช่น การกลับบ้านแล้วย้อนกลับมา ไม่เสมอไปที่จะตัดบันดาลโทสะหากโทสะยังไม่ขาดตอน แต่การปล่อยให้โทสะสงบจริงมักทำให้ข้ออ้างตกไป เนื่องจากบันดาลโทสะขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและมักยกคู่กับข้ออ้างการป้องกัน การนำเสนอเหตุยั่วยุและจังหวะเวลาอย่างรอบคอบร่วมกับทนายอาญาไทยช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมีนัยสำคัญ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1109/2567 (2024)
บันดาลโทสะตามมาตรา 72 ไม่ขาดตอนเพราะช่วงเวลาสั้น ๆ หากโทสะยังพลุ่งพล่านไม่ขาดตอน จำเลยที่ออกไปและย้อนกลับมาขณะยังโกรธจึงเป็นการกระทำโดยบันดาลโทสะ
หลังถูกเตะหน้า จำเลยขับรถกลับบ้านซึ่งห่างประมาณ 600 เมตรแล้วย้อนกลับมา ศาลวินิจฉัยว่าการเดินทางระยะสั้นไม่ตัดความต่อเนื่องของโทสะที่ยังพลุ่งพล่าน การกระทำจึงเป็นการกระทำโดยบันดาลโทสะตามมาตรา 72
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2952/2567 (2024)
จำเลยที่ฆ่าผู้ข่มเหงในขณะบันดาลโทสะ มีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยบันดาลโทสะ ซึ่งมาตรา 72 ให้ลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดได้
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยที่ 1 มีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยบันดาลโทสะ ตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 72 และลดโทษให้บนฐานดังกล่าว คดีนี้แสดงการที่บันดาลโทสะช่วยลดโทษในการฆ่าผู้ข่มเหงโดยเจตนา
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 291 คดี (พ.ศ. 2500 ถึง 2568)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7400/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1196/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1020/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6936/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2440/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1939/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5486/2560 (2017)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 11817/2556 (2013)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
บันดาลโทสะตามมาตรา 72 คืออะไร
เป็นเหตุลดโทษสำหรับผู้ที่ถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรมจนบันดาลโทสะ และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้
บันดาลโทสะทำให้พ้นผิดหรือไม่
ไม่ มาตรา 72 เพียงลดโทษ มิได้ยกเว้นความผิด ผู้กระทำยังคงมีความผิดในความผิดพื้นฐาน แต่ศาลอาจลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด
การมีเวลาสั้น ๆ ทำให้อ้างบันดาลโทสะไม่ได้หรือไม่
ไม่เสมอไป ศาลยอมรับว่าช่วงเวลาสั้น ๆ เช่น การออกไปแล้วย้อนกลับมา อาจไม่ตัดบันดาลโทสะหากโทสะยังไม่ขาดตอน แต่การปล่อยให้โทสะสงบจริงมักทำให้ข้ออ้างตกไป
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 72 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 72. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 72 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/"><p>ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้</p><footer>Penal Code, s. 72 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา