มาตรา 72: การกระทำโดยบันดาลโทสะ
ตัวบทกฎหมาย
ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 72 เป็นบทว่าด้วยบันดาลโทสะในภาค 1 เป็นเหตุลดโทษมิใช่ข้อต่อสู้ให้พ้นผิด องค์ประกอบคือการถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม เกิดโทสะจากการข่มเหงนั้น และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้นขณะที่โทสะยังพลุ่งพล่านอยู่ เงื่อนไขที่ว่าต้องกระทำต่อผู้ที่ก่อเหตุและต้องเป็นไปโดยทันที เป็นสิ่งที่แยกบันดาลโทสะออกจากการแก้แค้นที่ไตร่ตรอง โดยปกติการมีเวลาให้โทสะสงบจะทำให้ข้ออ้างตกไป แม้แนวคำพิพากษายอมรับว่าช่วงเวลาสั้น ๆ ไม่ตัดความต่อเนื่องหากโทสะยังไม่ขาดตอน เนื่องจากเป็นเพียงเหตุลดโทษ ผู้กระทำยังคงมีความผิดในความผิดพื้นฐาน เช่น ฆ่าผู้อื่นตามมาตรา 288 แต่ศาลอาจลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด มักปรากฏควบคู่กับข้ออ้างการป้องกัน และพิจารณาจากข้อเท็จจริงเรื่องการข่มเหงและจังหวะเวลา
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
มาตรา 72 เป็นเหตุลดโทษที่ใช้บ่อยที่สุดอย่างหนึ่งในคดีที่มีการใช้กำลัง โดยเฉพาะคดีฆ่าผู้อื่น เพราะสามารถลดโทษให้ต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดมากในขณะที่ความผิดยังคงอยู่ ความสำเร็จขึ้นอยู่กับสองข้อเท็จจริง คือผู้ถูกกล่าวหาถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม และการตอบโต้เป็นไปโดยทันทีต่อผู้ข่มเหงขณะที่โทสะยังพลุ่งพล่าน ประเด็นความต่อเนื่องมักชี้ขาด ช่วงเวลาสั้น ๆ เช่น การกลับบ้านแล้วย้อนกลับมา ไม่เสมอไปที่จะตัดบันดาลโทสะหากโทสะยังไม่ขาดตอน แต่การปล่อยให้โทสะสงบจริงมักทำให้ข้ออ้างตกไป เนื่องจากบันดาลโทสะขึ้นอยู่กับข้อเท็จจริงและมักยกคู่กับข้ออ้างการป้องกัน การนำเสนอเหตุยั่วยุและจังหวะเวลาอย่างรอบคอบร่วมกับทนายอาญาไทยช่วยลดความเสี่ยงได้อย่างมีนัยสำคัญ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1109/2567 (2024)
บันดาลโทสะตามมาตรา 72 ไม่ขาดตอนเพราะช่วงเวลาสั้น ๆ หากโทสะยังพลุ่งพล่านไม่ขาดตอน จำเลยที่ออกไปและย้อนกลับมาขณะยังโกรธจึงเป็นการกระทำโดยบันดาลโทสะ
หลังถูกเตะหน้า จำเลยขับรถกลับบ้านซึ่งห่างประมาณ 600 เมตรแล้วย้อนกลับมา ศาลวินิจฉัยว่าการเดินทางระยะสั้นไม่ตัดความต่อเนื่องของโทสะที่ยังพลุ่งพล่าน การกระทำจึงเป็นการกระทำโดยบันดาลโทสะตามมาตรา 72
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2952/2567 (2024)
จำเลยที่ฆ่าผู้ข่มเหงในขณะบันดาลโทสะ มีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยบันดาลโทสะ ซึ่งมาตรา 72 ให้ลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดได้
ศาลชั้นต้นพิพากษาว่าจำเลยที่ 1 มีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยบันดาลโทสะ ตามมาตรา 288 ประกอบมาตรา 72 และลดโทษให้บนฐานดังกล่าว คดีนี้แสดงการที่บันดาลโทสะช่วยลดโทษในการฆ่าผู้ข่มเหงโดยเจตนา
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 292 คดี (พ.ศ. 2500 ถึง 2569)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7400/2568 (2025)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1196/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1020/2563 (2020)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 6936/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2440/2562 (2019)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1939/2561 (2018)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5486/2560 (2017)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 11817/2556 (2013)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน ณ วันที่ 8 สิงหาคม 2569 จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
บันดาลโทสะตามมาตรา 72 คืออะไร
เป็นเหตุลดโทษสำหรับผู้ที่ถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรมจนบันดาลโทสะ และกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้
บันดาลโทสะทำให้พ้นผิดหรือไม่
ไม่ มาตรา 72 เพียงลดโทษ มิได้ยกเว้นความผิด ผู้กระทำยังคงมีความผิดในความผิดพื้นฐาน แต่ศาลอาจลงโทษต่ำกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนด
การมีเวลาสั้น ๆ ทำให้อ้างบันดาลโทสะไม่ได้หรือไม่
ไม่เสมอไป ศาลยอมรับว่าช่วงเวลาสั้น ๆ เช่น การออกไปแล้วย้อนกลับมา อาจไม่ตัดบันดาลโทสะหากโทสะยังไม่ขาดตอน แต่การปล่อยให้โทสะสงบจริงมักทำให้ข้ออ้างตกไป
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 72 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 72. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/ (accessed 17 ตุลาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 72 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/"><p>ผู้ใดบันดาลโทสะโดยถูกข่มเหงอย่างร้ายแรงด้วยเหตุอันไม่เป็นธรรม จึงกระทำความผิดต่อผู้ข่มเหงในขณะนั้น ศาลจะลงโทษผู้นั้นน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้</p><footer>ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 72 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-72/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา