ตรวจสอบโดย ThaiLawOnline สำนักงานกฎหมายไทยที่ได้รับใบอนุญาตและดำเนินกิจการในประเทศไทยตั้งแต่ปี พ.ศ. 2549 ทนายความผู้รับผิดชอบสำนวน: Wichuda Atthamethakon, น.ม., ใบอนุญาตให้เป็นทนายความ เลขที่ 3149/2556.
ปรับปรุงล่าสุดเมื่อ
เอ พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ (พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ, พินัยกรรมเขียนเองทั้งฉบับ, หรือที่เรียกว่า พินัยกรรมเขียนด้วยลายมือ) คือพินัยกรรมที่ผู้ทำพินัยกรรมเขียนข้อความทั้งหมดด้วยลายมือของตนเอง ลงวันที่ และลงลายมือชื่อ ตามมาตรา 1657 แห่ง ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์. ไม่ต้องมีพยาน ไม่ต้องมีเจ้าหน้าที่ และไม่มีค่าธรรมเนียม จึงเป็นแบบที่ง่ายที่สุดในบรรดาแบบพินัยกรรมที่กฎหมายไทยรับรอง แต่ก็เป็นแบบที่ถูกโต้แย้งได้ง่ายที่สุดหลังผู้ทำพินัยกรรมถึงแก่ความตาย เพราะทุกอย่างขึ้นอยู่กับลายมือ วันที่ และว่ามีใครหาเอกสารนั้นพบหรือไม่ กฎหมายไทยยอมรับพินัยกรรมแบบนี้ แต่ผู้ที่มีคอนโดมิเนียม บัญชีธนาคาร หรือครอบครัวที่ต้องดูแลควรคิดให้รอบคอบก่อนที่จะพึ่งพาพินัยกรรมแบบนี้.
สารบัญ
สิ่งที่มาตรา 1657 กำหนดไว้
สามองค์ประกอบ ทั้งหมดต้องเป็นลายมือของคนคนเดียว. ข้อความทั้งหมดต้องเขียนด้วยตัวผู้ทำพินัยกรรมเอง เอกสารต้องลงวันที่ และผู้ทำพินัยกรรมต้องลงลายมือชื่อ พินัยกรรมที่พิมพ์ด้วยคอมพิวเตอร์แล้วลงลายมือชื่อด้วยมือไม่ใช่พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ แต่อาจมีผลได้เพียงในฐานะพินัยกรรมแบบธรรมดา คือ พินัยกรรมที่มีพยานรู้เห็น ตามมาตรา 1656 ซึ่งต้องมีพยานสองคนอยู่พร้อมกัน แบบฟอร์มที่พิมพ์ไว้แล้วเว้นช่องว่างให้กรอกด้วยมือก็ใช้ไม่ได้ด้วยเหตุผลเดียวกัน ไม่ต้องประทับตรา และตราใดก็ใช้แทนลายมือชื่อไม่ได้: มาตรา 1657 ยกเว้นการใช้มาตรา 9 ดังนั้นลายพิมพ์นิ้วมือหรือเครื่องหมายใดๆ จึงไม่นับเป็นการลงลายมือชื่อในพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ.
การแก้ไขข้อผิดพลาด. การขูดลบ ตกเติม หรือการเปลี่ยนแปลงอย่างอื่นจะมีผลก็ต่อเมื่อผู้ทำพินัยกรรมทำด้วยลายมือของตนเองและลงลายมือชื่อกำกับไว้ (มาตรา 1657 ไม่ได้กำหนดให้การเปลี่ยนแปลงต้องลงวันที่) การเปลี่ยนแปลงที่เป็นลายมือของบุคคลอื่น หรือที่ผู้ทำพินัยกรรมไม่ได้ลงลายมือชื่อ ย่อมไม่มีผล ซึ่งอาจทำให้ การยกทรัพย์สินให้ ตามเดิมยังคงมีผลอยู่ ภาษาที่ใช้เขียนนั้นเลือกได้อย่างอิสระ: พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษมีผลสมบูรณ์ แต่ศาลไทยจะต้องได้รับคำแปลที่ได้รับการรับรองในขั้นตอน การขอตั้งผู้จัดการมรดก.
ข้อควรปฏิบัติสำหรับชาวต่างชาติ
พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับเป็นแบบเดียวที่ไม่ต้องไปที่สำนักงานใดและไม่ต้องมีพยาน จึงเหมาะกับกรณีฉุกเฉิน เช่น บนเตียงโรงพยาบาล การเดินทางไปต่างประเทศ หรือการเปลี่ยนใจในคืนก่อนการผ่าตัด แต่พินัยกรรมยังต้องมีผู้หาพบ ประเทศไทยไม่มีทะเบียนพินัยกรรมที่ทำกันเองเป็นการส่วนตัว ดังนั้นควรฝากต้นฉบับไว้กับบุคคลที่ระบุเป็นผู้จัดการมรดก หรือกับสำนักงานที่รับเก็บรักษา และแจ้งให้ครอบครัวทราบว่าเก็บไว้ที่ใด สำเนาภาพถ่ายไม่เพียงพอ เพราะศาลต้องการต้นฉบับเพื่อตรวจสอบลายมือ.
กฎกระทรวงว่าด้วยการทำพินัยกรรม พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 24 มีนาคม 2026 ไม่ได้กระทบต่อแบบพินัยกรรมนี้ กฎกระทรวงดังกล่าวใช้บังคับกับพินัยกรรมที่ทำ ณ ที่ว่าการอำเภอ พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง ตามมาตรา 1658 กำหนดค่าธรรมเนียม 250 บาท และอนุญาตให้ใช้ที่ว่าการอำเภอหรือสำนักงานเขตใดก็ได้ พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับยังคงไม่มีค่าใช้จ่ายใดๆ และทำได้ทุกที่ ความผิดพลาดที่พบบ่อยคือการปะปนแบบพินัยกรรม: ผู้ทำพินัยกรรมที่เขียนพินัยกรรมด้วยลายมือแล้วขอให้คู่ชีวิตซึ่งจะเป็นผู้รับมรดกลงลายมือชื่อเป็นพยาน จะไม่ได้ประโยชน์ใดจากพยานนั้น และทำให้ทรัพย์สินที่ยกให้คู่ชีวิตนั้นตกอยู่ในความเสี่ยง เพราะมาตรา 1653 ห้ามมิให้พยานในพินัยกรรมและคู่สมรสของพยานเป็นผู้รับประโยชน์ตามพินัยกรรมนั้น.
จุดที่พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับมักล้มเหลวในทางปฏิบัติ
ข้อพิพาทเกี่ยวกับพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับคือข้อพิพาทเรื่องพยานหลักฐาน นี่เป็นลายมือของผู้ทำพินัยกรรมจริงหรือไม่? ศาลอาจสั่งให้ตรวจเปรียบเทียบทางนิติวิทยาศาสตร์กับจดหมาย แบบฟอร์ม และเอกสารธนาคาร และชาวต่างชาติที่เขียนด้วยลายมือน้อยขณะอยู่ในประเทศไทยจะเหลือตัวอย่างลายมือไว้ไม่มาก มีการลงวันที่หรือไม่? เอกสารที่ไม่ลงวันที่ไม่เป็นพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับที่สมบูรณ์เลย มีฉบับที่ทำภายหลังหรือไม่? เนื่องจากแบบนี้ทำได้ง่ายมาก จึงมักพบหลายฉบับ และฉบับล่าสุดที่สมบูรณ์จะเพิกถอนฉบับก่อนหน้าเฉพาะในส่วนที่ขัดกัน.
เมื่อเทียบกับพินัยกรรมแบบธรรมดาที่มีพยาน พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับแลกพยานสองคนที่ยังมีชีวิตอยู่และสามารถเบิกความเรื่องความสามารถและลายมือชื่อได้ กับการตรวจพิสูจน์ลายมือหลังจากผู้ทำพินัยกรรมเสียชีวิตไปแล้ว เมื่อเทียบกับพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง พินัยกรรมแบบนี้แลกพินัยกรรมที่อยู่ในความดูแลของที่ว่าการอำเภอ กับกระดาษเพียงแผ่นเดียว สำหรับ กองมรดก ขนาดเล็ก หรือเป็นทางแก้ขัดชั่วคราว พินัยกรรมแบบนี้ก็เพียงพอ แต่สำหรับอสังหาริมทรัพย์ ธุรกิจ หรือครอบครัวผสมที่มีบุตรจากการสมรสครั้งก่อน คู่มือเรื่อง การทำพินัยกรรมในประเทศไทย อธิบายว่าทำไมพินัยกรรมแบบธรรมดาที่มีพยานหรือแบบเอกสารฝ่ายเมืองจึงปลอดภัยกว่า.
ปรับปรุงล่าสุด: 29 กันยายน 2569. มาตรา 1653, 1656, 1657, 1658 และ 1697 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ได้รับการอ่านจากตัวบทภาษาไทย ประเด็นตามกฎกระทรวงว่าด้วยการทำพินัยกรรม พ.ศ. 2569 ตรงกับหน้าเว็บของสำนักงานเรื่องพินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง ส่วนประเด็นว่ามาตรา 1653 ใช้บังคับกับพยานที่ไม่จำเป็นต้องมีสำหรับพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับหรือไม่ ยังไม่ได้ตรวจสอบกับแนวคำพิพากษา หน้าเว็บจึงแนะนำให้หลีกเลี่ยงแทนการระบุผลทางกฎหมาย.
คำถามที่พบบ่อย
การทำพินัยกรรมด้วยลายมือถูกต้องตามกฎหมายในประเทศไทยหรือไม่?
ใช่ มาตรา 1657 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์รับรองพินัยกรรมที่ผู้ทำพินัยกรรมเขียนด้วยลายมือของตนเองทั้งฉบับ ลงวันที่ และลงลายมือชื่อ โดยไม่ต้องมีพยาน พินัยกรรมต้องเขียนด้วยลายมือทั้งหมด เอกสารที่พิมพ์แล้วลงลายมือชื่อด้วยมือไม่ใช่พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับ.
พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับในประเทศไทยต้องมีพยานหรือไม่?
ไม่ต้อง ไม่จำเป็นต้องมีพยาน และการเพิ่มพยานก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลงอะไรในทางกฎหมาย แต่ต้องระวัง: พยานและคู่สมรสของพยานไม่สามารถรับทรัพย์สินใดๆ ตามพินัยกรรมได้ ดังนั้นผู้รับประโยชน์ตามพินัยกรรมไม่ควรลงลายมือชื่อเป็นพยานเด็ดขาด.
ชาวต่างชาติสามารถทำพินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งฉบับเป็นภาษาอังกฤษสำหรับทรัพย์สินในประเทศไทยได้หรือไม่?
ใช่. พินัยกรรมจะเขียนเป็นภาษาใดก็ได้ ตราบใดที่เป็นลายมือของผู้ทำพินัยกรรมทั้งหมด ลงวันที่ และลงลายมือชื่อ ผู้จัดการมรดกจะต้องมีคำแปลภาษาไทยที่ได้รับการรับรองเมื่อยื่นคำร้องต่อศาล และต้องนำต้นฉบับเอกสารมาแสดง.
ดูเพิ่มเติม: พินัยกรรม, ผู้ทำพินัยกรรม, พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง, พินัยกรรมแบบเอกสารลับ, และคำแนะนำเกี่ยวกับ การทำพินัยกรรมในประเทศไทย และ แบบฟอร์มพินัยกรรมไทย.
ข่าวสารกฎหมายไทย ฟรีทางอีเมล
อัปเดตข่าวสารเป็นภาษาอังกฤษที่เข้าใจง่ายเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของกฎหมายไทยที่ส่งผลกระทบต่อชาวต่างชาติ: อสังหาริมทรัพย์, วีซ่า, การสมรส, ธุรกิจ และพินัยกรรม จดหมายข่าวสั้นเพียงฉบับเดียวต่อเดือน จากสำนักงานกฎหมายที่ดำเนินงานมาตั้งแต่ปี 2549 ไม่มีการส่งสแปม ยกเลิกรับได้ทุกเมื่อ.