ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง
มาตรา 90: การส่งสำเนาเอกสารเป็นพยาน
ตัวบทกฎหมาย
ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารเป็นพยานหลักฐานเพื่อสนับสนุนข้ออ้างหรือข้อเถียงของตนตามมาตรา ๘๘ วรรคหนึ่ง ยื่นต่อศาลและส่งให้คู่ความฝ่ายอื่นซึ่งสำเนาเอกสารนั้นก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดยื่นคำแถลงหรือคำร้องขออนุญาตอ้างอิงเอกสารเป็นพยานหลักฐานตามมาตรา ๘๘ วรรคสองหรือวรรคสาม ให้ยื่นต่อศาลและส่งให้คู่ความฝ่ายอื่นซึ่งสำเนาเอกสารนั้นพร้อมกับการยื่นคำแถลงหรือคำร้องดังกล่าว เว้นแต่ศาลจะอนุญาตให้ยื่นสำเนาเอกสารภายหลังเมื่อมีเหตุอันสมควรคู่ความฝ่ายที่อ้างอิงพยานหลักฐานไม่ต้องยื่นสำเนาเอกสารต่อศาล และไม่ต้องส่งสำเนาเอกสารให้คู่ความฝ่ายอื่นในกรณีดังต่อไปนี้
(๑) เมื่อคู่ความฝ่ายใดอ้างอิงเอกสารเป็นชุดซึ่งคู่ความฝ่ายอื่นทราบดีอยู่แล้วหรือสามารถตรวจตราให้ทราบได้โดยง่ายถึงความมีอยู่และความแท้จริงแห่งเอกสารนั้น เช่น จดหมายโต้ตอบระหว่างคู่ความในคดี หรือสมุดบัญชีการค้า และสมุดบัญชีของธนาคารหรือเอกสารในสำนวนคดีเรื่องอื่น
(๒) เมื่อคู่ความฝ่ายใดอ้างอิงเอกสารฉบับเดียวหรือหลายฉบับที่อยู่ในความครอบครองของคู่ความฝ่ายอื่นหรือของบุคคลภายนอก
(๓) ถ้าการคัดสำเนาเอกสารจะทำให้กระบวนพิจารณาล่าช้าเป็นที่เสื่อมเสียแก่คู่ความซึ่งอ้างอิงเอกสารนั้น หรือมีเหตุผลแสดงว่าไม่อาจคัดสำเนาเอกสารให้เสร็จภายในกำหนดเวลาที่ให้ยื่นสำเนาเอกสารนั้นกรณีตาม
(๑) หรือ
(๓) ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารยื่นคำขอฝ่ายเดียวโดยทำเป็นคำร้องต่อศาล ขออนุญาตงดการยื่นสำเนาเอกสารนั้นและขอยื่นต้นฉบับเอกสารแทน เพื่อให้ศาลหรือคู่ความฝ่ายอื่นตรวจดูตามเงื่อนไขที่ศาลเห็นสมควรกำหนดกรณีตาม
(๒) ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกเอกสารนั้นมาจากผู้ครอบครองตามมาตรา ๑๒๓ โดยต้องยื่นคำร้องต่อศาลภายในกำหนดเวลาตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง แล้วแต่กรณี และให้คู่ความฝ่ายนั้นมีหน้าที่ติดตามเพื่อให้ได้เอกสารดังกล่าวมาภายในเวลาที่ศาลกำหนด
คำแปลภาษาอังกฤษ
A party which relies on a document as evidence in support of its allegation or defense under Section 88 paragraph one shall submit it to the court and serve on the other parties a copy of that document not less than seven days before the date of taking evidence.
Where any party submits a statement or a motion requesting leave to rely on a document as evidence under Section 88 paragraph two or paragraph three, it shall submit to the court and serve on the other parties a copy of that document together with the submission of such statement or motion, unless the court, upon reasonable cause, permits the copy to be submitted later.
A party relying on evidence need not submit a copy of the document to the court, and need not serve a copy on the other parties, in the following cases:
(1) where a party relies on a set of documents which the other parties already know well, or can easily ascertain, as to the existence and authenticity of those documents, such as correspondence between the parties in the case, trade account books, bank account books, or documents in the file of another case;
(2) where a party relies on one or more documents which are in the possession of the other parties or of a third person;
(3) where making copies of the documents would delay the proceedings to the detriment of the party relying on those documents, or where there is reason to show that the copies cannot be completed within the time allowed for submitting them.
In the case of (1) or (3), the party relying on the document shall submit an ex parte application, made as a motion to the court, requesting leave to dispense with submitting the copy and to submit the original document instead, for the court or the other parties to examine, on the conditions the court thinks fit to prescribe.
In the case of (2), the party relying on the document shall request the court to issue an order summoning the document from the person in possession under Section 123, by submitting a motion to the court within the time under paragraph one or paragraph two, as the case may be, and that party has the duty to follow up in order to obtain the document within the time set by the court.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 90 เป็นบทคู่กับมาตรา 88 ว่าด้วยการเปิดเผยพยานเอกสาร เมื่อระบุเอกสารไว้แล้ว สำเนาต้องส่งถึงศาลและคู่ความอีกฝ่ายจริง โดยกรณีปกติต้องส่งก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวัน เพื่อมิให้ฝ่ายใดถูกจู่โจมด้วยเอกสารที่ยังไม่เคยเห็น วรรคสามเป็นต้นไปกำหนดข้อยกเว้นในทางปฏิบัติ ทั้งเอกสารที่อีกฝ่ายทราบดีอยู่แล้ว เอกสารที่อยู่ในความครอบครองของอีกฝ่ายหรือบุคคลภายนอก และกรณีที่การคัดสำเนาทำให้ล่าช้า โดยให้ยื่นคำร้องขอยื่นต้นฉบับแทน หรือขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกเอกสารตามมาตรา 123 การไม่ส่งสำเนาอาจทำให้เอกสารรับฟังไม่ได้ ภายใต้หลักการสละสิทธิตามมาตรา 93 และมาตรา 125
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
ความผิดพลาดที่พบบ่อยมีสองอย่าง คือส่งสำเนาเอกสารล่าช้า และเข้าใจว่าเข้าข้อยกเว้นโดยไม่ยื่นคำร้องตามที่กฎหมายกำหนด หากเอกสารสำคัญอยู่ในมือคู่ความอีกฝ่าย อย่าเพียงแนบสำเนา ให้ระบุอ้างและขอให้ศาลเรียกต้นฉบับตามมาตรา 123 แล้วติดตามให้ได้เอกสารภายในกำหนดของศาล หากได้รับเอกสารที่ส่งล่าช้าหรือไม่ได้ส่งสำเนาจากอีกฝ่าย ควรตัดสินใจทันทีว่าจะคัดค้านหรือไม่ เพราะการนิ่งเฉยในชั้นพิจารณาอาจถือเป็นการยอมรับ
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 745/2565 (2022)
เมื่อต้นฉบับเอกสารอยู่ในความครอบครองของคู่ความอีกฝ่าย ผู้อ้างไม่ต้องส่งสำเนาตามหลักทั่วไป แต่ระบุอ้างเอกสารและขอให้ศาลเรียกต้นฉบับจากผู้ครอบครองได้ และรับฟังสำเนานั้นได้
ศาลฎีกาไม่รับฟังข้อโต้แย้งที่ว่าสำเนาใบหุ้นกู้รับฟังไม่ได้เพราะไม่ได้ส่งสำเนาตามมาตรา 90 เพราะโจทก์ได้ระบุอ้างและขอให้ศาลเรียกต้นฉบับจากจำเลยผู้ครอบครองแล้ว
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3536/2560 (2017)
ข้อคัดค้านว่าไม่ได้ส่งสำเนาเอกสารที่ระบุอ้างไว้ตามมาตรา 90 เป็นอันสละเสียแล้วหากมิได้โต้แย้งในศาลชั้นต้นขณะนำเอกสารเข้าสืบ และยกขึ้นอ้างในชั้นอุทธรณ์เป็นครั้งแรกไม่ได้
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าเมื่อผู้คัดค้านมิได้โต้แย้งเรื่องสำเนาพินัยกรรมที่ต้องส่งตามมาตรา 90 ในชั้นพิจารณา จึงยกขึ้นอ้างในชั้นอุทธรณ์ไม่ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 9652/2559 (2016)
เอกสารที่คู่ความมิได้ระบุไว้ในบัญชีระบุพยานตามมาตรา ๘๘ และมิได้ส่งสำเนาตามมาตรา ๙๐ ก็ยังอาจรับฟังได้เพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมตามมาตรา ๘๗ (๒) ประกอบพยานหลักฐานอื่นของคู่ความฝ่ายนั้น หากอีกฝ่ายมีเวลาและโอกาสเพียงพอที่จะตรวจสอบและโต้แย้งได้
คำฟ้องบรรยายว่าจำเลยที่ ๑ กู้ยืมเงินไปจากโจทก์ ๑๐๖,๐๐๐,๐๐๐ บาท และในวันเดียวกันได้จำนองที่ดินสองโฉนดเป็นประกันการกู้ยืม โดยแนบสำเนาทั้งสัญญากู้และสัญญาจำนองมาท้ายฟ้อง เมื่อหนังสือสัญญาจำนองทำต่อเจ้าพนักงานที่ดิน ระบุว่าจำนองเพื่อเป็นประกันการกู้ยืมเงินจำนวนดังกล่าว และมีข้อความให้ถือสัญญานี้เป็นหลักฐานการกู้ยืมเงินด้วย ทั้งจำเลยที่ ๑ ลงลายมือชื่อไว้ สัญญาจำนองจึงเป็นหลักฐานแห่งการกู้ยืมที่โจทก์ใช้ฟ้องร้องบังคับคดีได้ การพิพากษาจึงไม่เกินไปกว่าหรือนอกจากที่ปรากฏในคำฟ้อง ส่วนใบเสร็จรับเงินซึ่งโจทก์มิได้ระบุในบัญชีระบุพยานและมิได้ส่งสำเนาให้จำเลยนั้น ศาลฎีกาวินิจฉัยว่ามีเหตุสมควรที่จะรับฟังเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรมตามมาตรา ๘๗ (๒) ประกอบพยานหลักฐานอื่นของโจทก์ได้
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 134 คดี (พ.ศ. 2486 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4052/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4137/2564 (2021)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 9652/2559 (2016)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 14086/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5637/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4108/2558 (2015)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 19431/2557 (2014)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 19031/2556 (2013)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องส่งสำเนาเอกสารให้อีกฝ่ายเมื่อใด
ต้องส่งก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันตามมาตรา 90 วรรคหนึ่ง หรือพร้อมคำร้องหากอ้างเอกสารตามมาตรา 88 วรรคสองหรือวรรคสาม
ถ้าเอกสารที่ต้องใช้อยู่ในมือคู่ความอีกฝ่ายจะทำอย่างไร
ไม่ต้องส่งสำเนา แต่ให้ระบุอ้างเอกสารและยื่นคำร้องขอให้ศาลเรียกเอกสารจากผู้ครอบครองตามมาตรา 90 (2) และมาตรา 123 แล้วติดตามภายในกำหนดของศาล
ถ้าลืมส่งสำเนาเอกสารจะรับฟังไม่ได้เลยหรือไม่
อาจรับฟังไม่ได้ แต่หากอีกฝ่ายไม่คัดค้านในชั้นพิจารณา ข้อคัดค้านอาจตกไป ดังนั้นจังหวะการคัดค้านจึงสำคัญ
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 90 -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil Procedure Code (Thailand), s. 90. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-90/ (accessed 1 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.วิ.พ. มาตรา 90 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-90/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-90/"><p>ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารเป็นพยานหลักฐานเพื่อสนับสนุนข้ออ้างหรือข้อเถียงของตนตามมาตรา ๘๘ วรรคหนึ่ง ยื่นต่อศาลและส่งให้คู่ความฝ่ายอื่นซึ่งสำเนาเอกสารนั้นก่อนวันสืบพยานไม่น้อยกว่าเจ็ดวันในกรณีที่คู่ความฝ่ายใดยื่นคำแถลงหรือคำร้องขออนุญาตอ้างอิงเอกสารเป็นพยานหลักฐานตามมาตรา ๘๘ วรรคสองหรือวรรคสาม ให้ยื่นต่อศาลและส่งให้คู่ความฝ่ายอื่นซึ่งสำเนาเอกสารนั้นพร้อมกับการยื่นคำแถลงหรือคำร้องดังกล่าว เว้นแต่ศาลจะอนุญาตให้ยื่นสำเนาเอกสารภายหลังเมื่อมีเหตุอันสมควรคู่ความฝ่ายที่อ้างอิงพยานหลักฐานไม่ต้องยื่นสำเนาเอกสารต่อศาล และไม่ต้องส่งสำเนาเอกสารให้คู่ความฝ่ายอื่นในกรณีดังต่อไปนี้ (๑) เมื่อคู่ความฝ่ายใดอ้างอิงเอกสารเป็นชุดซึ่งคู่ความฝ่ายอื่นทราบดีอยู่แล้วหรือสามารถตรวจตราให้ทราบได้โดยง่ายถึงความมีอยู่และความแท้จริงแห่งเอกสารนั้น เช่น จดหมายโต้ตอบระหว่างคู่ความในคดี หรือสมุดบัญชีการค้า และสมุดบัญชีของธนาคารหรือเอกสารในสำนวนคดีเรื่องอื่น (๒) เมื่อคู่ความฝ่ายใดอ้างอิงเอกสารฉบับเดียวหรือหลายฉบับที่อยู่ในความครอบครองของคู่ความฝ่ายอื่นหรือของบุคคลภายนอก (๓) ถ้าการคัดสำเนาเอกสารจะทำให้กระบวนพิจารณาล่าช้าเป็นที่เสื่อมเสียแก่คู่ความซึ่งอ้างอิงเอกสารนั้น หรือมีเหตุผลแสดงว่าไม่อาจคัดสำเนาเอกสารให้เสร็จภายในกำหนดเวลาที่ให้ยื่นสำเนาเอกสารนั้นกรณีตาม (๑) หรือ (๓) ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารยื่นคำขอฝ่ายเดียวโดยทำเป็นคำร้องต่อศาล ขออนุญาตงดการยื่นสำเนาเอกสารนั้นและขอยื่นต้นฉบับเอกสารแทน เพื่อให้ศาลหรือคู่ความฝ่ายอื่นตรวจดูตามเงื่อนไขที่ศาลเห็นสมควรกำหนดกรณีตาม (๒) ให้คู่ความฝ่ายที่อ้างอิงเอกสารขอให้ศาลมีคำสั่งเรียกเอกสารนั้นมาจากผู้ครอบครองตามมาตรา ๑๒๓ โดยต้องยื่นคำร้องต่อศาลภายในกำหนดเวลาตามวรรคหนึ่งหรือวรรคสอง แล้วแต่กรณี และให้คู่ความฝ่ายนั้นมีหน้าที่ติดตามเพื่อให้ได้เอกสารดังกล่าวมาภายในเวลาที่ศาลกำหนด</p><footer>ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 90 <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-procedure-code/section-90/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา