ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา
92 — การค้นในที่รโหฐานต้องมีหมายค้น
คนบทกฎหมาย
ห้ามมิให้ค้นในที่รโหฐานโดยไม่มีหมายค้นหรือคำสั่งของศาล
เว้นแต่พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจเป็นผู้ค้น และในกรณีดังต่อไปนี้
(๑)
เมื่อมีเสียงร้องให้ช่วยมาจากข้างในที่รโหฐาน
หรือมีเสียงหรือพฤติการณ์อื่นใดอันแสดงได้ว่ามีเหตุร้ายเกิดขึ้นในที่รโหฐานนั้น
(๒) เมื่อปรากฏความผิดซึ่งหน้ากำลังกระทำลงในที่รโหฐาน
(๓)
เมื่อบุคคลที่ได้กระทำความผิดซึ่งหน้า
ขณะที่ถูกไล่จับหนีเข้าไปหรือมีเหตุอันแน่นแฟ้นควรสงสัยว่าได้เข้าไปซุกซ่อนตัวอยู่ในที่รโหฐานนั้น
(๔)
เมื่อมีพยานหลักฐานตามสมควรว่าสิ่งของที่มีไว้เป็นความผิดหรือได้มาโดยการกระทำความผิดหรือได้ใช้หรือมีไว้เพื่อจะใช้ในการกระทำความผิด
หรืออาจเป็นพยานหลักฐานพิสูจน์การกระทำความผิดได้ซ่อนหรืออยู่ในนั้น
ประกอบทั้งต้องมีเหตุอันควรเชื่อว่าเนื่องจากการเนิ่นช้ากว่าจะเอาหมายค้นมาได้สิ่งของนั้นจะถูกโยกย้ายหรือทำลายเสียก่อน
(๕) เมื่อที่รโหฐานนั้นผู้จะต้องถูกจับเป็นเจ้าบ้าน
และการจับนั้นมีหมายจับหรือจับตามมาตรา ๗๘การใช้อำนาจตาม
(๔)
ให้พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจผู้ค้นส่งมอบสำเนาบันทึกการตรวจค้นและบัญชีทรัพย์ที่ได้จากการตรวจค้น
รวมทั้งจัดทำบันทึกแสดงเหตุผลที่ทำให้สามารถเข้าค้นได้เป็นหนังสือให้ไว้แก่ผู้ครอบครองสถานที่ที่ถูกตรวจค้น
แต่ถ้าไม่มีผู้ครอบครองอยู่ ณ ที่นั้น
ให้ส่งมอบหนังสือดังกล่าวแก่บุคคลเช่นว่านั้นในทันทีที่กระทำได้
และรีบรายงานเหตุผลและผลการตรวจค้นเป็นหนังสือต่อผู้บังคับบัญชาเหนือขึ้นไป
คำแปลภาษาไทย
No search shall be made in a private place without a search warrant or a court order, except where an administrative or police officer conducts the search and in the following cases:
(1) When there is a cry for help from inside the private place, or a sound or other circumstance indicating that some grievous incident is occurring in that private place;
(2) When an offence is found being committed in flagrante in the private place;
(3) When a person who has committed an offence in flagrante, while being pursued for arrest, flees into, or there is firm ground to suspect that he has entered to hide himself in, that private place;
(4) When there is reasonable evidence that property the possession of which is an offence, or which has been obtained through the commission of an offence, or which has been used or is possessed for use in committing an offence, or which may serve as evidence to prove the commission of an offence, is concealed or located therein, together with reasonable cause to believe that, owing to the delay in obtaining a search warrant, such property would be removed or destroyed beforehand;
(5) When, in that private place, the person to be arrested is the householder, and that arrest is made under an arrest warrant or under Section 78.
In exercising the power under (4), the administrative or police officer conducting the search shall hand over to the occupier of the searched place a copy of the record of the search and the inventory of the property obtained from the search, together with a written record stating the reasons that made the entry to search possible. If there is no occupier at that place, such document shall be handed to that person as soon as it can be done, and the officer shall promptly report the reasons and the results of the search in writing to his superior.
คำแปลนี้ยังไม่เป็นที่ทราบจากสำนักงาน — กรุณาอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุสำนักงาน
บทบัญญัตินี้เป็นหลักสำคัญของหมวด 2 (ค้น) ว่าด้วยการเข้าค้นในที่รโหฐาน โดยวางหลักว่าการค้นต้องมีหมายค้นหรือคำสั่งศาล และกำหนดข้อยกเว้นที่ให้ค้นได้โดยไม่ต้องมีหมายไว้เพียง 5 ประการ ซึ่งอนุมาตรา (4) เรื่องเหตุฉุกเฉินที่ของกลางอาจถูกโยกย้ายหรือทำลายเป็นกรณีที่มีข้อพิพาทมากที่สุด วรรคท้ายที่กำหนดให้จัดทำบันทึกเป็นหนังสือมอบแก่ผู้ครอบครองและรายงานผู้บังคับบัญชาเมื่อใช้อำนาจตาม (4) เป็นหลักประกันควบคุมการค้นโดยไม่มีหมาย บทนี้ใช้ประกอบมาตรา 96 (การค้นเวลากลางคืน) มาตรา 78 (จับโดยไม่มีหมาย) และมาตรา 102 ถึง 103 (วิธีค้นและการบันทึก)
ความสำคัญต่อ
สำหรับผู้ที่บ้านหรือสถานที่ถูกค้น สิ่งแรกที่ต้องตรวจสอบคือมีหมายค้นหรือไม่ และหากไม่มี การค้นนั้นเข้าข้อยกเว้นข้อใดใน 5 ประการหรือไม่ พยานหลักฐานที่ได้จากการค้นโดยมิชอบสามารถโต้แย้งได้ แต่ศาลมักตีความข้อยกเว้นตาม (4) อย่างกว้างในคดียาเสพติดและอาวุธที่ของกลางเคลื่อนย้ายได้ง่าย หากไม่แน่ใจว่าการค้นชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ควรตรวจบันทึกการค้นกับทนายก่อนการพิจารณาคดี
คำตัดสินศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3578/2563 (2020)
ของกลางที่ยึดได้จากการค้นโดยไม่มีหมายซึ่งเข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 92 (4) โดยมีเหตุอันควรเชื่อว่าหากเนิ่นช้ากว่าจะเอาหมายค้นมาได้ทรัพย์จะถูกโยกย้ายหรือทำลาย เป็นการรวบรวมพยานหลักฐานที่ชอบและใช้ยันจำเลยได้
ศาลวินิจฉัยว่าเครื่องกระสุนปืนของกลางที่ยึดได้โดยไม่มีหมายค้นเป็นการรวบรวมพยานหลักฐานที่ชอบตามข้อยกเว้นมาตรา 92 (4) เพราะมีพยานหลักฐานว่าทรัพย์อยู่ในนั้นและมีเหตุควรเชื่อว่าจะถูกโยกย้ายหรือทำลายก่อนได้หมายค้น จึงใช้ยันลงโทษจำเลยได้ ฎีกาจำเลยข้อนี้ฟังไม่ขึ้น
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4316/2560 (2017)
เมื่อผู้ต้องหาพักชั่วคราวในรีสอร์ตและอาจนำยาเสพติดออกไปเมื่อใดก็ได้ ถือเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่งที่เจ้าพนักงานเข้าค้นได้โดยไม่ต้องมีหมายค้นตามมาตรา 92 (4) ประกอบมาตรา 96 (2)
เพราะจำเลยทั้งสองพักชั่วคราวในรีสอร์ตและอาจนำเมทแอมเฟตามีนออกไปก่อนได้หมายค้น ศาลถือเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่งที่ค้นได้โดยไม่ต้องมีหมายตามมาตรา 92 (4) และมาตรา 96 (2) เมื่อพบยาเสพติดในครอบครองอันเป็นความผิดซึ่งหน้า เจ้าพนักงานจึงจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับ
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10060/2558 (2015)
เหตุผลเรื่องความฉุกเฉินอย่างยิ่งใช้เช่นกันเมื่อผู้ต้องหาในห้องพักอาจออกไปพร้อมยาเสพติดก่อนได้หมายค้นในวันรุ่งขึ้น เจ้าพนักงานจึงค้นได้โดยไม่มีหมายตามมาตรา 92 (4) และมาตรา 96 (2) แล้วจับกุมความผิดซึ่งหน้าได้
ศาลเห็นว่าเป็นกรณีฉุกเฉินอย่างยิ่งที่จำเลยซึ่งพักในห้องอาจออกไปพร้อมเมทแอมเฟตามีนก่อนได้หมายค้นในวันรุ่งขึ้น ทำให้พยานหลักฐานสำคัญสูญหาย เจ้าพนักงานจึงค้นได้โดยชอบโดยไม่มีหมายตามมาตรา 92 (4) และมาตรา 96 (2) และเมื่อพบยาเสพติดอันเป็นความผิดซึ่งหน้าจึงจับได้โดยไม่ต้องมีหมายจับตามมาตรา 78 (1) และ 80
คำพิพากษาที่คัดเลือกการพิจารณาคดีจากเทคโนโลยีศาลฎีกาคำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
เลย
ตำรวจค้นบ้านโดยไม่มีหมายค้นได้หรือไม่?
โดยหลักไม่ได้ มาตรา 92 กำหนดให้ต้องมีหมายค้นหรือคำสั่งศาล แต่ตำรวจค้นได้โดยไม่มีหมายใน 5 กรณี เช่น ความผิดซึ่งหน้า การไล่จับ หรือเหตุฉุกเฉินที่ของกลางอาจถูกโยกย้ายทำลาย
หลังค้นโดยไม่มีหมายตามเหตุฉุกเฉิน ตำรวจต้องทำอะไร?
เมื่อค้นตามข้อยกเว้น (4) ตำรวจต้องมอบสำเนาบันทึกการค้นและบัญชีทรัพย์ที่ยึด พร้อมหนังสือแสดงเหตุผลให้ผู้ครอบครองสถานที่ และรีบรายงานผู้บังคับบัญชา
พยานหลักฐานจากการค้นโดยมิชอบยังใช้ในศาลได้หรือไม่?
สามารถโต้แย้งว่าได้มาโดยมิชอบได้ แต่ศาลมักรับฟังการค้นโดยไม่มีหมายที่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 92 โดยเฉพาะคดียาเสพติดและอาวุธ จึงควรตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการค้นอย่างละเอียด