มาตรา 64: ไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัว
ตัวบทกฎหมาย
บุคคลจะแก้ตัวว่าไม่รู้กฎหมายเพื่อให้พ้นจากความรับผิดในทางอาญาไม่ได้ แต่ถ้าศาลเห็นว่า ตามสภาพและพฤติการณ์ ผู้กระทำความผิดอาจจะไม่รู้ว่ากฎหมายบัญญัติว่าการกระทำนั้นเป็นความผิด ศาลอาจอนุญาตให้แสดงพยานหลักฐานต่อศาล และถ้าศาลเชื่อว่า ผู้กระทำไม่รู้ว่ากฎหมายบัญญัติไว้เช่นนั้น ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้
คำแปลภาษาอังกฤษ
A person cannot excuse himself as not knowing the law in order to be relieved from criminal liability. However, if the Court is of the opinion that, according to the condition and circumstances, the doer might not have known that the law provided the act to be an offence, the Court may allow evidence to be produced before it, and if the Court believes that the doer did not know that the law so provided, the Court may inflict a punishment less than that provided by law for such offence to any extent.
คำแปลนี้ยังไม่ได้ตรวจสอบโดยสำนักงาน โปรดอ้างอิงตัวบทภาษาไทยเป็นหลัก
หมายเหตุของสำนักงาน
มาตรา 64 วางหลักว่าการไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัว โดยคงหลักทั่วไปว่าความรับผิดไม่ขึ้นอยู่กับการที่ผู้กระทำรู้ตัวบทกฎหมายหรือไม่ ส่วนที่สองเป็นเพียงเหตุลดโทษ มิใช่ข้อยกเว้นความผิด กล่าวคือหากตามสภาพและพฤติการณ์ทำให้การไม่รู้เป็นไปได้จริง ศาลอาจอนุญาตให้แสดงพยานหลักฐาน และหากเชื่อ ก็ลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้ หลักนี้ต่างจากมาตรา 62 อย่างชัดเจน ซึ่งเป็นเรื่องไม่รู้หรือสำคัญผิดในข้อเท็จจริง มิใช่ข้อกฎหมาย การเข้าใจผิดว่ากฎหมายบัญญัติไว้อย่างไรอยู่ในมาตรา 64 และอย่างมากเป็นเพียงเหตุลดโทษ จำเลยที่ไม่คุ้นเคยกับกฎหมายเฉพาะหรือกฎหมายควบคุมมักยกมาตรานี้ขึ้นอ้าง และมักถูกปฏิเสธ
ความสำคัญในทางปฏิบัติ
สำหรับชาวต่างชาติหรือจำเลยที่ถูกดำเนินคดีครั้งแรกภายใต้กฎหมายไทยที่ไม่คุ้นเคย มาตรา 64 ไม่ใช่ข้อต่อสู้ให้พ้นผิด แต่อาจเป็นช่องทางสู่การลดโทษ การลดโทษเป็นดุลพินิจและมีเงื่อนไข ฝ่ายจำเลยต้องขออนุญาตศาลให้นำสืบว่าไม่รู้กฎหมายจริง การเพียงกล่าวอ้างว่าไม่รู้ย่อมไม่พอ โดยเฉพาะเมื่อมีข้อสันนิษฐานเด็ดขาดตามกฎหมาย เนื่องจากภาระพิสูจน์เป็นจริงและผลไม่แน่นอน ชาวต่างชาติที่ถูกดำเนินคดีภายใต้กฎหมายเฉพาะควรปรึกษาทนายไทยแต่เนิ่น ๆ ว่าการยกมาตรา 64 มีความเป็นไปได้เพียงใด
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 4366/2566 (2023)
จำเลยจะยกเอาการไม่รู้ว่ามีกฎหมายใช้บังคับมาเป็นข้อแก้ตัวให้พ้นความรับผิดทางอาญาไม่ได้ ตามหลักไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัวในมาตรา 64
จำเลยซึ่งเป็นชาวเขาเผ่าม้งอ้างว่าไม่รู้ว่ามีพระราชกฤษฎีกาให้ใช้พระราชบัญญัติควบคุมอาคารบังคับในเขตพื้นที่ จึงไม่มีเจตนากระทำผิด ศาลวินิจฉัยว่าเป็นการแก้ตัวว่าไม่รู้กฎหมายเพื่อให้พ้นความรับผิดตามมาตรา 64 ซึ่งกระทำไม่ได้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2903/2548 (2005)
การจะได้รับการลดโทษเพราะไม่รู้กฎหมายตามมาตรา 64 จำเลยต้องขออนุญาตศาลเพื่อแสดงพยานหลักฐาน การไม่รู้เพียงลำพังไม่ทำให้พ้นหรือลดโทษ
ในคดีเมทแอมเฟตามีนซึ่งมีข้อสันนิษฐานเด็ดขาดว่ามีไว้เพื่อจำหน่าย ศาลอ้างมาตรา 64 ทั้งมาตรา และชี้ว่าจำเลยมิได้ขออนุญาตศาลเพื่อนำสืบว่าไม่รู้กฎหมาย จึงไม่อาจได้รับการลดโทษตามมาตรา 64
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 11 คดี (พ.ศ. 2538 ถึง 2566)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4366/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3510/2555 (2012)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2903/2548 (2005)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8945/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5333/2538 (1995)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 5681/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1106/2544 (2001)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 7893/2559 (2016)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
อ้างว่าไม่รู้กฎหมายเพื่อไม่ให้ถูกลงโทษได้หรือไม่
ไม่ได้ มาตรา 64 บัญญัติว่าการไม่รู้กฎหมายไม่เป็นข้อแก้ตัวให้พ้นความรับผิดทางอาญา อย่างมากหากศาลเชื่อว่าไม่รู้จริง ศาลอาจลงโทษน้อยลง
จำเลยจะได้ประโยชน์จากมาตรา 64 อย่างไร
จำเลยต้องขออนุญาตศาลเพื่อแสดงพยานหลักฐานว่าตามพฤติการณ์อาจไม่รู้ว่าการกระทำนั้นเป็นความผิด หากศาลเชื่อ ศาลอาจลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดเพียงใดก็ได้
ผู้จัดการฝ่ายบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Penal Code, s. 64 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Penal Code (Thailand), s. 64. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-64/ (accessed 6 กันยายน 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.อ. มาตรา 64 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-64/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-64/"><p>บุคคลจะแก้ตัวว่าไม่รู้กฎหมายเพื่อให้พ้นจากความรับผิดในทางอาญาไม่ได้ แต่ถ้าศาลเห็นว่า ตามสภาพและพฤติการณ์ ผู้กระทำความผิดอาจจะไม่รู้ว่ากฎหมายบัญญัติว่าการกระทำนั้นเป็นความผิด ศาลอาจอนุญาตให้แสดงพยานหลักฐานต่อศาล และถ้าศาลเชื่อว่า ผู้กระทำไม่รู้ว่ากฎหมายบัญญัติไว้เช่นนั้น ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้</p><footer>Penal Code, s. 64 (Thailand): <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-penal-code/section-64/">ไทยลอว์ออนไลน์</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา