มาตรา 1349: ทางจำเป็น
ตัวบทกฎหมาย
ที่ดินแปลงใดมีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าของที่ดินแปลงนั้นจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ ที่ดินแปลงใดมีทางออกได้แต่เมื่อต้องข้ามสระ บึง หรือทะเล หรือมีที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากไซร้ ท่านว่าให้ใช้ความในวรรคต้นบังคับ ที่และวิธีทำทางผ่านนั้นต้องเลือกให้พอควรแก่ความจำเป็นของผู้มีสิทธิจะผ่าน กับทั้งให้คำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายแต่น้อยที่สุดที่จะเป็นได้ ถ้าจำเป็นผู้มีสิทธิจะผ่านจะสร้างถนนเป็นทางผ่านก็ได้ ผู้มีสิทธิจะผ่านต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เพื่อความเสียหายอันเกิดแต่เหตุที่มีทางผ่านนั้น ค่าทดแทนนั้นนอกจากค่าเสียหายเพราะสร้างถนน ท่านว่าจะกำหนดเป็นเงินรายปีก็ได้
คัดลอกจากราชกิจจานุเบกษา / สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา
คำแปลภาษาอังกฤษ
Where a piece of land is so surrounded by other land that it has no access to a public way, the owner of that land may pass over the surrounding land to reach the public way.
Where a piece of land has access, but only by crossing a pond, a swamp, or the sea, or where there is a steep slope such that the level of the land and that of the public way differ greatly, the provisions of paragraph one apply.
The place and manner of the passage must be chosen so as to suit the necessity of the person entitled to pass, while causing as little damage as possible to the surrounding land. If necessary, the person entitled to pass may construct a road as the way of passage.
The person entitled to pass must pay compensation to the owner of the surrounding land for the damage arising from the existence of that passage. Apart from compensation for damage caused by constructing a road, the compensation may be fixed as an annual payment.
คำแปลโดย ThaiLawOnline แปลจากต้นฉบับภาษาไทยและตรวจสอบแล้ว
หมายเหตุของสำนักงาน
ทางจำเป็นตามมาตรา 1349 เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายเมื่อที่ดินถูกล้อมจนไม่มีทางออก ต่างจากภาระจำยอมที่ต้องตกลงกัน แต่ต้องตกลงเรื่องตำแหน่ง ความกว้าง และค่าทดแทน หรือให้ศาลกำหนด ข้อควรระวัง: (1) ถ้าการล้อมเกิดจากการแบ่งแยกที่ดินเอง ต้องใช้มาตรา 1350 (2) ค่าทดแทนจ่ายครั้งเดียว ไม่ใช่รายปี
ข้อพิจารณาเชิงปฏิบัติ
ทนายความ: ทางจำเป็นไม่ใช่ภาระจำยอม เป็นสิทธิตามกฎหมายที่เกิดขึ้นโดยผลของกฎหมายและไม่ต้องจดทะเบียน ศาลจะกำหนดเส้นทางและค่าทดแทน ประชาชน: หากที่ดินของท่านถูกที่ดินแปลงอื่นล้อมจนไม่มีทางออก กฎหมายให้สิทธิท่านผ่านที่ดินเพื่อนบ้านเพื่อไปสู่ถนนสาธารณะ โดยต้องชำระค่าทดแทนที่เหมาะสมและเลือกเส้นทางที่สั้นที่สุดและก่อความเสียหายน้อยที่สุด
ความเป็นมาทางกฎหมาย
บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ตั้งแต่ประกาศใช้ครั้งแรก มาตรา 1350 ขยายสิทธิสำหรับที่ดินที่ถูกล้อมเนื่องจากการแบ่งแยก
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ตีความมาตรานี้
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 13760/2556 (2013)
ทางน้ำที่ไม่สามารถใช้เป็นทางสาธารณะได้จริงในทางปฏิบัติไม่เป็นเหตุให้ปฏิเสธสิทธิทางจำเป็น
ที่ดินโจทก์ติดแม่น้ำแต่ปัจจุบันไม่มีเรือโดยสารและแห้งในหน้าแล้ง ศาลวินิจฉัยว่าไม่เป็นทางออกสู่ทางสาธารณะที่เพียงพอ โจทก์จึงมีสิทธิทางจำเป็น
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 11428/2556 (2013)
ในการกำหนดเส้นทางจำเป็น ศาลต้องเลือกเส้นทางที่ก่อความเสียหายน้อยที่สุดแก่ทุกฝ่ายโดยยังให้การเข้าถึงทางสาธารณะที่เพียงพอ
ที่ดินที่ปลูกสร้างเต็มพื้นที่ไม่สามารถใช้เป็นทางผ่านได้โดยไม่ก่อความเสียหายมาก ศาลกำหนดทางจำเป็นผ่านที่ดินจำเลยซึ่งก่อความเสียหายน้อยที่สุด
-
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 7775/2552 (2009) ★ คดีนำ
การวางสาธารณูปโภคผ่านที่ดินของผู้อื่นอยู่ภายใต้บทบัญญัติเฉพาะ ไม่ใช่ทางจำเป็นตามมาตรา 1349–1350
การวางท่อน้ำ สายไฟฟ้า ท่อประปา สายโทรศัพท์ บนที่ดินติดต่อไม่ใช่ทางจำเป็นตามมาตรา 1349 และ 1350 แต่เป็นเรื่องการยินยอมให้ใช้ทางสาธารณูปโภคซึ่งต้องชดใช้ค่าทดแทน
คำพิพากษาที่คัดสรรและตรวจสอบเลขคดีจากฐานข้อมูลศาลฎีกา คำแปลภาษาอังกฤษโดยสำนักงานเพื่อการศึกษา
มีคำพิพากษาศาลฎีกาอ้างถึงมาตรานี้ 136 คดี (พ.ศ. 2493 ถึง 2567)
ตัวอย่างคำพิพากษาที่อ้างถึง
- คำพิพากษาฎีกาที่ 8003/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1706/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 313/2567 (2024)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 220/2567 (2024) ทางจำเป็นตามมาตรา 1349 ต้องตีความโดยเคร่งครัด — แม่น้ำเจ้าพระยายังคงเป็นทางสาธารณะแม้สัญจรไม่สะดวก
- คำพิพากษาฎีกาที่ 4907/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 3638/2566 (2023)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 1468/2565 (2022)
- คำพิพากษาฎีกาที่ 2621/2559 (2016)
รายการนี้คัดเลือกโดยระบบ โดยให้น้ำหนักกับคำพิพากษาที่ยกมาตรานี้ขึ้นวินิจฉัย มากกว่าคำพิพากษาที่เพียงอ้างถึงตอนพิพากษาลงโทษ ยังไม่ผ่านการตรวจทานโดยสำนักงาน
มักถูกอ้างถึงพร้อมกับ
มาตราที่ปรากฏร่วมกับมาตรานี้บ่อยที่สุดในคำพิพากษาเดียวกัน ตัวเลขคือจำนวนคดี
นับจากฐานข้อมูลคำพิพากษาศาลฎีกาของสำนักงาน จำนวน 83,652 คดี (พ.ศ. 2464 ถึง 2569) จำนวนคดีนับครบถ้วน ส่วนช่วงปีที่แสดงได้ตัดปีที่มีคดีน้อยผิดปกติออก เพื่อให้สะท้อนช่วงเวลาที่มีการอ้างถึงจริง ตัวเลขนี้คำนวณโดยสำนักงานเอง ไม่ใช่สถิติทางการของศาล วิธีการนับและตรวจสอบ
คำถามที่พบบ่อย
สิทธิทางจำเป็นต้องจดทะเบียนหรือทำสัญญาอย่างเป็นทางการหรือไม่?
ไม่ต้อง ทางจำเป็นเกิดขึ้นโดยตรงจากมาตรา 1349–1350 โดยผลของกฎหมายเมื่อเงื่อนไขครบถ้วน ไม่ต้องจดทะเบียนในฐานะภาระจำยอม หากคู่กรณีตกลงเรื่องเส้นทางหรือค่าทดแทนไม่ได้ ศาลจะเป็นผู้กำหนด
ที่ดินของฉันถูกล้อมเพราะที่ดินแปลงใหญ่เดิมถูกแบ่งแยก ฉันยังมีสิทธิทางจำเป็นได้หรือไม่?
ใช่ มาตรา 1350 ระบุไว้โดยเฉพาะว่าหากที่ดินถูกล้อมเนื่องจากการแบ่งแยกที่ดินแปลงเดิม เจ้าของส่วนที่ถูกล้อมมีสิทธิผ่านเฉพาะที่ดินส่วนที่เป็นแปลงเดิมเท่านั้น ไม่ใช่ที่ดินของบุคคลอื่น และในกรณีนี้ไม่ต้องชำระค่าทดแทน
คู่มือที่เกี่ยวข้องบน ThaiLawOnline
วิธีอ้างอิงมาตรานี้
-
อ้างอิงแบบทั่วไป
Civil and Commercial Code, s. 1349 (Thailand) -
อ้างอิงแบบวิชาการ
Civil and Commercial Code (Thailand), s. 1349. ThaiLawOnline, https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1349/ (accessed 8 สิงหาคม 2026). -
อ้างอิงแบบไทย
ป.พ.พ. มาตรา 1349 -
ลิงก์ถาวร
https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1349/ -
โค้ดสำหรับฝังในเว็บอื่น
<blockquote cite="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1349/"><p>ที่ดินแปลงใดมีที่ดินแปลงอื่นล้อมอยู่จนไม่มีทางออกถึงทางสาธารณะได้ไซร้ ท่านว่าเจ้าของที่ดินแปลงนั้นจะผ่านที่ดินซึ่งล้อมอยู่ไปสู่ทางสาธารณะได้ ที่ดินแปลงใดมีทางออกได้แต่เมื่อต้องข้ามสระ บึง หรือทะเล หรือมีที่ชันอันระดับที่ดินกับทางสาธารณะสูงกว่ากันมากไซร้ ท่านว่าให้ใช้ความในวรรคต้นบังคับ ที่และวิธีทำทางผ่านนั้นต้องเลือกให้พอควรแก่ความจำเป็นของผู้มีสิทธิจะผ่าน กับทั้งให้คำนึงถึงที่ดินที่ล้อมอยู่ให้เสียหายแต่น้อยที่สุดที่จะเป็นได้ ถ้าจำเป็นผู้มีสิทธิจะผ่านจะสร้างถนนเป็นทางผ่านก็ได้ ผู้มีสิทธิจะผ่านต้องใช้ค่าทดแทนให้แก่เจ้าของที่ดินที่ล้อมอยู่เพื่อความเสียหายอันเกิดแต่เหตุที่มีทางผ่านนั้น ค่าทดแทนนั้นนอกจากค่าเสียหายเพราะสร้างถนน ท่านว่าจะกำหนดเป็นเงินรายปีก็ได้</p><footer>Civil and Commercial Code, s. 1349 (Thailand) — <a href="https://www.thailawonline.com/th/thai-civil-code/section-1349/">ThaiLawOnline</a></footer></blockquote>
ตัวบทภาษาไทยเป็นฉบับที่ใช้บังคับ คำแปลภาษาอังกฤษเป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการโดย ThaiLawOnline เผยแพร่ให้นำไปใช้ต่อได้โดยอ้างที่มา