Point de repère คำพิพากษาสำคัญ Code civil et commercialป.พ.พ. Décision 5277/2540 คำพิพากษาที่ 5277/2540 1997 (BE 2540)

La clause de renouvellement du bail est discrétionnaire. ข้อตกลงต่อสัญญาเช่าเป็นดุลพินิจ

Sections du CCC : มาตรา ป.พ.พ.:

⚖️ Points clés à retenir ⚖️ ประเด็นสำคัญ

L’article 570 prévoit que lorsque le terme convenu d’un contrat bail lorsque le bail expire, le locataire reste propriétaire et le bailleur sait et n’y objecte pas, les parties sont réputées avoir conclu un nouveau bail d’une durée indéterminée. C’est seulement l’effet que la loi attribue à ces faits. Lorsque le bail lui-même contient une convention particulière précisant comment le renouvellement doit être demandé et la qualifie par les mots ' à la prochaine occasion ', les parties ont montré qu’elles avaient l’intention d’obtenir un bail réellement conclu plutôt que celui qui découlerait de la loi, et la clause doit en outre être interprétée en faveur de la partie qui serait tenue par elle, conformément à l’article 11. Le locataire qui n’a pas demandé de renouvellement ne sera donc pas tenu de supporter la charge que la clause attribue à l’absence de demande. La somme due au titre du bail jusqu’à la sortie du locataire constitue une pénalité, et en vertu de l’article 380, paragraphe 2, le créancier qui réclame le paiement intégral des dommages-intérêts prend cette somme en compensation, de sorte qu’un bailleur ayant déjà accordé une indemnisation égale au loyer ne peut en outre réclamer cette pénalité. La pénalité prévue pour le retard de paiement du loyer prend fin avec la conclusion du contrat et ne peut être appliquée après la fin du bail.

แม้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ถ้าผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วง ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา กรณีก็เพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น เมื่อสัญญาเช่ามีข้อตกลงเป็นพิเศษกำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญา และมีข้อความว่า 'ในครั้งต่อไป' กำกับอยู่ ย่อมส่อแสดงเจตนาของคู่สัญญาว่าจะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องรับผิดในเงินที่ข้อสัญญากำหนดไว้สำหรับการไม่ยื่นคำขอ ส่วนค่าปรับรายวันที่กำหนดให้ชำระจนกว่าผู้เช่าจะออกจากทรัพย์ที่เช่า เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้วจะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ และค่าปรับที่กำหนดไว้สำหรับการชำระค่าเช่าล่าช้าย่อมระงับสิ้นไปพร้อมกับสัญญา จะนำมาใช้บังคับสำหรับระยะเวลาภายหลังเลิกสัญญาไม่ได้

Résumé exécutif บทสรุปผู้บริหาร

L’Administration métropolitaine de Bangkok a loué une maison en bois à Thon Buri. L’article 9 du bail exigeait que le locataire s’en prévienne au moins 90 jours avant la fin du bail, lui imposait de payer une contribution hospitalière de 1 000 bahts si elle ne le faisait pas, et réservait au bailleur le droit de renouveler ou de refuser le renouvellement. Lorsqu’il expira, le locataire resta, le bailleur en savait et n’y protesta pas, et les loyers continuèrent d’être payés. Le bailleur a par la suite intenté une action en remboursement des arriérés, des pénalités, de la contribution hospitalière et de la possession. La Cour suprême a considéré que l’article 9 constituait un accord spécial dont les termes ' à la prochaine occasion ' indiquaient que les parties visaient un nouveau bail, plutôt que celui qui découlerait de la loi en vertu de l’article 570, et qu’il devait être interprété en faveur du locataire, qui serait celui qui aurait l’obligation, en vertu de l’article 11. Elle n’avait pas à payer de contribution hospitalière. La Cour a également estimé que la pénalité journalière pour le retard dans le paiement des loyers figurant à l’article 2 expirait avec la conclusion du contrat, et que la pénalité journalière figurant à l’article 11 était une pénalité que l’article 380, paragraphe deux, considère comme le minimum des dommages-intérêts déjà accordés, de sorte qu’elle ne pouvait pas être réclamée en sus.
กรุงเทพมหานครให้เช่าเรือนไม้ในเขตธนบุรี สัญญาเช่าข้อ 9 กำหนดให้ผู้เช่ายื่นคำขอต่ออายุสัญญาก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท และผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ต่ออายุสัญญาหรือไม่ก็ได้ เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง ต่อมาผู้ให้เช่าฟ้องเรียกค่าเช่าค้างชำระ ค่าปรับ ค่าบำรุงโรงพยาบาล และขับไล่ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าข้อ 9 เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษ และคำว่า 'ในครั้งต่อไป' ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่เกิดขึ้นโดยผลของมาตรา 570 ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาล นอกจากนี้ค่าปรับตามข้อ 2 ระงับไปพร้อมกับสัญญา และค่าปรับรายวันตามข้อ 11 เป็นเบี้ยปรับซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ถือเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อศาลล่างพิพากษาให้ค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้ว จะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ พิพากษายืน

Les faits de l'affaire ข้อเท็จจริง

L’intimé, l’Administration métropolitaine de Bangkok, a cédé à l’intimé le logement n° 89 situé dans le soi Rong Si Nguan Thai, Talat Phlu, Thon Buri, moyennant un loyer de 300 bahts par mois. L’article 2 du bail stipulait que les loyers devaient être payés au cinquième du mois et imposait un frais journalier de 15 bahts jusqu’à ce que les arriérés soient réglés. L’article 9 exigeait que l’occupante présente une demande de renouvellement au directeur de l’hôpital Vajira, au moins 90 jours avant la fin du bail, imposait une contribution hospitalière de 1 000 bahts si elle était en retard et réservait au bailleur le droit de permettre ou non le renouvellement. L’article 11 obligeait l’occupante à quitter le logement dans un délai de 30 jours si l’occupant voulait utiliser l’immeuble à ses propres fins et à payer un loyer de 100 bahts par jour, soit un tiers du loyer mensuel, jusqu’à ce que cela soit fait. Le bail a expiré et l’occupante a continué de résider, sans que l’intimé n’y objecte. Elle est alors entrée en retard à partir de octobre 1990, l’intimé a résilié le bail le 19 août 1991 et elle n’a pas quitté l’immeuble. La plaignante a intenté une action en justice pour un montant de 142 530 bahts de retard, de pénalités, de contribution hospitalière et de dommages-intérêts pour possession et dommages-intérêts continus. La Cour civile l’a condamnée et lui a accordé 13 210 bahts avec intérêts et 300 bahts par mois jusqu’à ce qu’elle quitte le domicile familial. La Cour d’appel a confirmé cette décision. La plaignante a fait appel devant la Cour suprême.
โจทก์คือกรุงเทพมหานคร ให้จำเลยเช่าเรือนไม้เลขที่ 89 ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลู เขตธนบุรี ค่าเช่าเดือนละ 300 บาท สัญญาข้อ 2 ให้ชำระค่าเช่าภายในวันที่ 5 ของทุกเดือน หากพ้นกำหนดยอมให้ปรับวันละ 15 บาท จนกว่าจะชำระครบ ข้อ 9 ให้ผู้เช่ายื่นคำขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนวยการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท และผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ต่ออายุสัญญาหรือไม่ก็ได้ ข้อ 11 หากผู้ให้เช่าประสงค์จะใช้อาคาร ผู้เช่ายอมขนย้ายออกภายใน 30 วัน หากไม่ออกยอมเสียค่าปรับวันละ 100 บาท เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า จำเลยยังคงครอบครองอยู่และโจทก์ไม่ทักท้วง ต่อมาจำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533 โจทก์บอกเลิกสัญญาเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่จำเลยไม่ออกจากอาคาร โจทก์ฟ้องเรียกเงินรวม 142,530 บาท ขับไล่ และค่าเสียหายต่อเนื่อง ศาลชั้นต้นพิพากษาให้ขับไล่ ให้ชำระ 13,210 บาท พร้อมดอกเบี้ย และค่าเสียหายเดือนละ 300 บาทจนกว่าจะออก ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน โจทก์ฎีกา

Décision de la Cour (Ratio Decidendi) คำวินิจฉัยของศาล (หลักกฎหมาย)

L’article 570 prévoit que lorsque le terme convenu d’un bail expire, l’occupant demeure en possession et que le bailleur sait et n’y objecte pas, les parties sont réputées avoir conclu un nouveau bail d’une durée indéterminée. C’est seulement l’effet que la loi attribue à ces faits. Lorsque le bail lui-même contient une convention particulière précisant comment la renouvelabilité doit être demandée et la qualifie par les mots ' à la prochaine occasion ', les parties ont montré qu’elles avaient l’intention d’obtenir un bail réellement conclu plutôt que celui qui découlerait de la loi, et la clause doit en outre être interprétée en faveur de la partie qui supporterait l’obligation qui en découle, en vertu de l’article 11. Un locataire qui n’a pas demandé de renouvellement n’est donc pas tenu de supporter les charges que la clause impose en cas de non-renouvellement. La somme due au titre du bail jusqu’à la sortie du locataire constitue une pénalité, et en vertu de l’article 380, paragraphe 2, le créancier qui réclame le paiement intégral des dommages-intérêts prend cette somme en compensation, de sorte qu’un bailleur ayant déjà accordé une indemnisation égale au loyer ne peut en outre réclamer cette pénalité. La pénalité prévue pour le retard de paiement du loyer prend fin avec la conclusion du contrat et ne peut être appliquée après la fin du bail.
แม้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่า ถ้าผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วง ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา กรณีก็เพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น เมื่อสัญญาเช่ามีข้อตกลงเป็นพิเศษกำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญา และมีข้อความว่า 'ในครั้งต่อไป' กำกับอยู่ ย่อมส่อแสดงเจตนาของคู่สัญญาว่าจะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งต้องตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ตามมาตรา 11 ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องรับผิดในเงินที่ข้อสัญญากำหนดไว้สำหรับการไม่ยื่นคำขอ ส่วนค่าปรับรายวันที่กำหนดให้ชำระจนกว่าผู้เช่าจะออกจากทรัพย์ที่เช่า เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนแล้วจะเรียกเบี้ยปรับอีกไม่ได้ และค่าปรับที่กำหนดไว้สำหรับการชำระค่าเช่าล่าช้าย่อมระงับสิ้นไปพร้อมกับสัญญา จะนำมาใช้บังคับสำหรับระยะเวลาภายหลังเลิกสัญญาไม่ได้

Analyse juridique การวิเคราะห์ทางกฎหมาย

Cette décision est souvent citée en faveur de l’affirmation selon laquelle une clause de renouvellement ne donne pas au locataire le droit d’obtenir un renouvellement. C’est ce que stipulait la clause 9, en termes, et la Cour l’a citée, mais ce n’est pas ce que la Cour a décidé. Le locataire ne demandait pas de renouvellement. L’arrieur demandait d’être payé une contribution de 1 000 bahts car elle n’avait pas demandé de renouvellement, et la question était de savoir si cette taxe pouvait être prélevée sur un bail qui avait en l’intervalle continué en vertu de l’article 570. La réponse dépend de la relation entre un effet légal et un terme express. L’article 570 considère un nouveau bail d’un durée indéterminée lorsque le locataire conserve le droit de résiliation et que le bailleur sait et n’y objecte pas, comme cela s’est produit ici. Mais le tribunal a interprété la clause 9 comme un accord spécial et a interprété les mots ' à la prochaine occasion ' comme indiquant que les parties avaient l’intention que le bail soit effectivement conclu plutôt que de se produire par l’effet de l’article. L’article 11, qui exige que les termes douteux soient interprétés en faveur de la partie qui encourt l’obligation, indique la même voie. Ainsi, l’absence de mise en œuvre n’a pas entraîné de frais. Les deux autres points portent sur les limites des pénalités contractuelles. La charge quotidienne pour le retard de paiement prévue à l’article 2 a expiré avec le contrat, de sorte que le propriétaire ne pouvait pas la facturer à partir du lendemain de la résiliation, ce qui est exactement ce qu’il avait invoqué. La charge quotidienne prévue à l’article 11 était une indemnisation fixée d’avance, c’est-à-dire une pénalité, et l’article 380, paragraphe deux, permet à un créancier de récupérer la totalité de la perte, y compris la pénalité, la dernière étant la somme minimale. Les juridictions inférieures avaient déjà accordé une indemnisation égale au loyer pour toute la période de sursis, de sorte que réclamer la pénalité supplémentaire aurait porté le propriétaire au-delà de ses pertes. La Cour suprême a confirmé cette décision.
คำพิพากษานี้มักถูกอ้างว่าเป็นบรรทัดฐานว่าข้อตกลงต่ออายุสัญญาไม่ก่อสิทธิแก่ผู้เช่า ซึ่งเป็นข้อความที่ปรากฏในสัญญาข้อ 9 และศาลได้ยกมากล่าวไว้ แต่มิใช่ประเด็นที่ศาลวินิจฉัย ผู้เช่ามิได้เรียกร้องขอให้ต่อสัญญา ฝ่ายที่เรียกร้องคือผู้ให้เช่าซึ่งขอให้ชำระค่าบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาท เพราะผู้เช่าไม่ได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญา ปัญหาจึงอยู่ที่ว่าจะเรียกเงินจำนวนนั้นได้หรือไม่ ในเมื่อการเช่าได้ดำเนินต่อมาโดยผลของมาตรา 570 แล้ว คำตอบอยู่ที่ความสัมพันธ์ระหว่างผลของกฎหมายกับข้อตกลงที่คู่สัญญาทำไว้เป็นพิเศษ มาตรา 570 ให้ถือว่าได้ทำสัญญาใหม่ไม่มีกำหนดเวลาเมื่อผู้เช่ายังครอบครองอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงในคดีนี้ แต่ศาลฎีกาเห็นว่าข้อ 9 เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษ และคำว่า 'ในครั้งต่อไป' ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่โดยผลของกฎหมาย ประกอบกับมาตรา 11 ที่ให้ตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ การไม่ยื่นคำขอจึงไม่ก่อภาระเงินจำนวนนั้น อีกสองประเด็นเป็นเรื่องขอบเขตของเบี้ยปรับ ค่าปรับรายวันตามข้อ 2 ระงับไปพร้อมกับสัญญา โจทก์จึงคิดนับแต่วันถัดจากวันเลิกสัญญาไม่ได้ ส่วนค่าปรับรายวันตามข้อ 11 เป็นค่าเสียหายที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้าอันมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ตามมาตรา 380 วรรคสอง ให้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนโดยคิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นเป็นจำนวนน้อยที่สุด เมื่อศาลล่างพิพากษาให้ค่าเสียหายเท่าอัตราค่าเช่าเต็มระยะเวลาแล้ว การเรียกเบี้ยปรับอีกย่อมเกินความเสียหายที่โจทก์ได้รับ ศาลฎีกาพิพากษายืน

Décision de la Cour plénière คำพิพากษาฉบับเต็ม

Voici le texte intégral de l'arrêt n° 5277/2540 de la Cour suprême. Source : deka.supremecourt.or.th ต่อไปนี้คือคำพิพากษาศาลฎีกาที่ 5277/2540 ฉบับเต็ม แหล่งที่มา: deka.supremecourt.or.th

Une traduction anglaise est en cours de préparation et sera bientôt disponible.

ตามสัญญาเช่าฉบับพิพาท ข้อ 2 ระบุว่า "ผู้เช่าจะชำระค่าเช่าของเดือนถัดไปภายในวันที่ 5 ของทุกเดือนหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่ายินยอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราวันละ 5% ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท (สิบห้าบาทถ้วน) จนว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน"เมื่อจำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533จนถึงวันเลิกสัญญาคือวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่โจทก์กลับฟ้องเรียกค่าปรับดังกล่าวนับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534ภายหลังจากสัญญาเช่าสิ้นสุดลงแล้ว ซึ่งข้อตกลงข้อนี้ย่อมระงับสิ้นไป จะนำมาใช้บังคับแก่กันต่อไปอีกไม่ได้ สัญญาเช่าข้อ 9 กำหนดไว้ว่า "การต่ออายุสัญญาเช่าในครั้งต่อไป ผู้เช่าจะต้องยื่นคำร้องของต่อคำร้องขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนวยการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญานี้ไม่น้อยกว่า 90 วัน และหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่าจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน 1,000 บาท(หนึ่งพันบาทถ้วน) ผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ผู้เช่าต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้" ดังนี้ แม้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 จะบัญญัติว่าในเมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้นั้น ถ้าผู้เช่ายังคงครองทรัพย์สินอยู่ และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงไซ้ร ท่านให้ถือว่าคู่สัญญาเป็นอันได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา" ก็ดี กรณีเพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น แต่ตามข้อตกลงข้างต้นถือว่าเป็นความตกลงกันเป็นพิเศษและมีข้อความว่า "ในครั้งต่อไป"กำกับอยู่ด้วย ส่อแสดงให้เห็นเจตนาของคู่สัญญาว่า จะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง ๆ มิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งยังต้องให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ดังที่บัญญัติไว้ในมาตรา 11 อีกด้วย จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาลแต่อย่างใด ตามสัญญาเช่า ข้อ 11 มีข้อความว่า "หากผู้ให้เช่ามีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของผู้ให้เช่า ผู้เช่ายินยอมขนย้ายสิ่งของสัมภาระและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วันหากครบกำหนดแล้วผู้เช่าไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ผู้เช่ายินยอมชำระค่าปรับแก่ผู้ให้เช่าในอัตราวันละ 1 ใน 3ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 100 บาท (หนึ่งร้อยบาทถ้วน)จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า" ตามข้อตกลงดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายที่คู่สัญญาตกลงกันไว้ล่วงหน้า จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าเสียหายและตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสอง ก็บัญญัติไว้ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนที่เสียไปโดยให้คิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นด้วย คือให้ถือว่าเบี้ยปรับเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกค่าเสียหายเท่ากับอัตราค่าเช่าและศาลล่างพิพากษาให้โจทก์ได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนที่โจทก์ได้รับความเสียหายแล้ว โจทก์จะเรียกร้องให้จำเลยเสียเบี้ยปรับดังกล่าวให้โจทก์อีกไม่ได้ เพราะเป็นการเรียกร้องที่นอกเหนือไปจากความเสียหายที่โจทก์ได้รับขัดต่อมาตรา 380 วรรคสองดังกล่าวข้างต้น
โจทก์ฟ้องว่า เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2531 จำเลยตกลงทำสัญญาเช่าอาคารเรือนไม้ของโจทก์เลขที่ 89 ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลูเขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร มีกำหนด 1 ปี นับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน2531 ถึง วันที่ 31 มีนาคม 2532 ชำระค่าเช่าเป็นรายเดือน เดือนละ300 บาท โดยชำระค่าเช่าภายในวันที่ 5 ของแต่ละเดือน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าวผู้เช่ายอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราร้อยละ 5ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน และเพื่อเป็นหลักประกันในการปฏิบัติตามสัญญา จำเลยได้วางหลักประกันเป็นเงินจำนวน 3 เท่า ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 900 บาท ให้แก่โจทก์ในวันทำสัญญา และหลักประกันนี้โจทก์จะคืนให้เมื่อจำเลยพ้นข้อผูกพันตามสัญญา หากโจทก์มีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของโจทก์จำเลยยินยอมขนย้ายสิ่งของและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วัน นับแต่วันแจ้งให้ทราบ และผู้เช่าสละสิทธิที่จะเรียกร้องค่าเสียหายหรือค่าขาดประโยชน์อื่นใดทั้งสิ้น หากครบกำหนดแล้วจำเลยไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า จำเลยยินยอมชำระค่าปรับให้แก่โจทก์อัตราวันละ 1 ใน 3ของค่าเช่าเป็นรายเดือน เป็นเงิน 100 บาท จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า นอกจากนี้จำเลยตกลงว่าการต่อสัญญาเช่า จำเลยจะต้องยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญาก่อนสิ้นสุดสัญญาไม่น้อยกว่า 90 วัน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว จำเลยจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาล1,000 บาท และโจทก์สงวนสิทธิที่จะให้จำเลยต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้ จำเลยไม่ยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญา เมื่อครบกำหนดสัญญาเช่าแล้วจำเลยยังคงอยู่อาศัยในอาคารดังกล่าว และชำระค่าเช่าแก่โจทก์จนถึงเดือนกันยายน 2533 หลักจากนั้นตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533ตลอดมาจนบัดนี้ จำเลยไม่ได้ชำระค่าเช่าแก่โจทก์เลย โจทก์ประสงค์ที่จะใช้ที่ดินเพื่อประโยชน์ของทางราชการจำเป็นต้องรื้อถอนอาคารเรือนไม้ออกไป โจทก์มีหนังสือลงวันที่ 28 มกราคม 2534 บอกเลิกสัญญาเช่าโดยให้จำเลยและบริวารออกจากสถานที่เช่าภายในกำหนด 6 เดือนนับแต่วันที่ได้รับหนังสือบอกกล่าวจำเลยได้รับหนังสือบอกกล่าวเมื่อวันที่ 19 กุมภาพันธ์ 2534 ครบกำหนด 6 เดือน เมื่อวันที่ 19สิงหาคม 2534 แต่จำเลยไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ดังนั้น ตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 ตลอดมาจนกว่าจำเลยจะออกจากอาคารที่เช่าจำเลยต้องรับผิดชำระค่าปรับแก่โจทก์ในอัตราวันละ 1 ใน 3 ของค่าเช่าเป็นรายเดือน เป็นเงิน 100 บาท ด้วย ทั้งจำเลยไม่ขอต่ออายุสัญญาเช่าก่อนสิ้นสุดสัญญา จำเลยต้องเสียเงินบำรุงโรงพยาบาล 1,000 บาทให้แก่โจทก์ จำเลยค้างค่าเช่านับแต่เดือนตุลาคม 2533 จนถึงวันที่ 19 สิงหาคม 2534 ซึ่งเป็นวันเลิกสัญญาเช่าเป็นเวลา 10 เดือน 19 วันรวมเป็นเงิน 3,190 บาท และตามสัญญาข้อ 2 จำเลยมีหน้าที่เสียค่าปรับเป็นรายวัน วันละ 15 บาท จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน โจทก์ขอคิดค่าปรับตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 เป็นต้นไป ค่าปรับจนถึงวันฟ้องรวม 1,108 วัน รวมเป็นเงิน 16,620 บาท รวมค่าบำรุงโรงพยาบาลค่าเช่าที่ค้างชำระและค่าปรับจนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 20,810 บาทเมื่อสัญญาเลิกกัน จำเลยยังคงอยู่อาศัยในอาคารของโจทก์ตลอดมาเป็นการละเมิดต่อโจทก์ ทำให้โจทก์เสียหาย โจทก์ไม่ได้ใช้ประโยชน์ในอาคารดังกล่าว จำเลยต้องรับผิดชดใช้ค่าเสียหายให้แก่โจทก์จนกว่าจะออกจากอาคารของโจทก์ โจทก์ขอคิดค่าเสียหายเดือนละ 300 บาท เท่าอัตราค่าเช่าตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 จนถึงวันฟ้องเป็นเวลา36 เดือน 12 วัน เป็นเงิน 10,920 บาท นับแต่วันเลิกสัญญาเช่าจำเลยไม่ยอมออกจากอาคารของโจทก์ จำเลยต้องเสียค่าปรับให้แก่โจทก์อัตราวันละ 100 บาท จนกว่าจำเลยจะออกจากอาคารของโจทก์ สำหรับค่าปรับตั้งแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 นับถัดจากวันเลิกสัญญาจนถึงวันฟ้องเป็นเวลา 1,108 วัน เป็นเงิน 110,800 บาท รวมค่าเสียหายและค่าปรับจนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 121,720 บาท รวมเป็นเงินทั้งสิ้น142,530 บาท ขอให้บังคับจำเลยพร้อมบริวารออกจากเรือนไม้เลขที่ 89ซอยโรงสีง่วนไถ่ แขวงตลาดพลู เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร ให้จำเลยชำระเงิน 142,530 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับแต่วันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ ให้จำเลยชำระค่าเสียหายเดือนละ300 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยและบริวารจะออกจากอาคารของโจทก์ ให้จำเลยชำระค่าปรับวันละ 15 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยจะชำระค่าเช่าที่ค้างให้ครบถ้วนแก่โจทก์ ให้จำเลยชำระค่าปรับวันละ 100 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยกับบริวารจะออกจากอาคารของโจทก์
จำเลยให้การว่า หลังจากสิ้นกำหนดระยะเวลาเช่าแล้ว จำเลยยังคงครอบครองห้องเช่าตลอดมาโดยโจทก์มิได้ทักท้วง และรับเงินค่าเช่าที่จำเลยจ่ายให้มาโดยตลอด ถือได้ว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญากันใหม่ต่อไปโดยไม่มีกำหนดเวลา จำเลยไม่เคยได้รับหนังสือบอกเลิกสัญญาเช่าจากโจทก์ ค่าปรับและค่าเสียหายที่โจทก์เรียกร้องนั้นซ้ำซ้อนกันและสูงเกินความจริง โจทก์มีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายได้เท่ากับค่าเช่านับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 จนถึงวันฟ้องเป็นเงิน 10,920 บาทขอให้ยกฟ้อง
จำเลยขาดนัดพิจารณา
ศาลชั้นต้นพิพากษาให้จำเลยขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากอาคารเลขที่ 89 ของโจทก์ ให้จำเลยชำระเงิน 13,210 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจะชำระเสร็จแก่โจทก์ และให้จำเลยชำระค่าเสียหายเดือนละ 300 บาท นับถัดจากวันฟ้องจนกว่าจำเลยจะขนย้ายทรัพย์สินและบริวารออกจากอาคารดังกล่าว
โจทก์อุทธรณ์
ศาลอุทธรณ์พิพากษายืน
โจทก์ฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่า เดิมโจทก์และจำเลยทำสัญญาเช่าอาคารเรือนไม้ตามเอกสารหมาย จ.1 แต่เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้ จำเลยยังครอบครองทรัพย์สินอยู่ และโจทก์รู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงแต่อย่างใด ต่อมาจำเลยค้างชำระค่าเช่าโจทก์จึงมีหนังสือบอกเลิกสัญญาเช่าโดยชอบแล้ว แต่จำเลยมิได้ออกจากอาคารที่เช่า
คดีคงมีปัญหาข้อกฎหมายที่จะต้องวินิจฉัยตามฎีกาของโจทก์ว่า ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย จ.1 ภายหลังโจทก์บอกเลิกสัญญาเช่ารายนี้แล้วจำเลยจะต้องเสียค่าปรับเป็นรายวันวันละ 15 บาท สำหรับเงินค่าเช่าที่ติดค้างหรือไม่ กับจำเลยจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน1,000 บาท ด้วยหรือไม่ และนับแต่วันเลิกสัญญาเช่าจำเลยยังจะต้องเสียค่าปรับในอัตราวันละ 100 บาท จนกว่าจำเลยจะออกไปจากอาคารที่เช่าให้แก่โจทก์ดังคำฟ้องหรือไม่ ตามสัญญาเช่าเอกสารหมาย จ.1ข้อ 2 ระบุว่า " ผู้เช่าจะชำระค่าเช่าของเดือนถัดไปภายในวันที่ 5ของทุกเดือน หากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว ผู้เช่ายินยอมให้ปรับเป็นรายวันในอัตราวันละ 5% ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 15 บาท(สิบห้าบาทถ้วน) จนกว่าจะชำระค่าเช่าครบถ้วน" ข้อเท็จจริงฟังเป็นยุติว่า จำเลยค้างชำระค่าเช่าตั้งแต่เดือนตุลาคม 2533 จนถึงวันเลิกสัญญา คือวันที่ 19 สิงหาคม 2534 แต่โจทก์กลับฟ้องเรียกค่าปรับดังกล่าวนับแต่วันที่ 20 สิงหาคม 2534 ภายหลังจากสัญญาเช่าสิ้นสุดลงแล้ว ซึ่งข้อตกลงข้อนี้ย่อมระงับสิ้นไป จะนำมาใช้บังคับแก่กันต่อไปอีกไม่ได้ สำหรับสัญญาเช่าขอ 9 กำหนดไว้ว่า "การต่ออายุสัญญาเช่าในครั้งต่อไป ผู้เช่าจะต้องยื่นคำร้องขอต่ออายุสัญญาต่อผู้อำนาจการวชิรพยาบาลก่อนสิ้นสุดสัญญานี้ไม่น้อยกว่า 90 วันและหากพ้นกำหนดระยะเวลาดังกล่าว ผู้เช่าจะต้องเสียค่าบำรุงโรงพยาบาลจำนวน 1,000 บาท (หนึ่งพันบาทถ้วน) ผู้ให้เช่าสงวนสิทธิที่จะให้ผู้เช่าต่ออายุสัญญาเช่าหรือไม่ก็ได้" เห็นว่า แม้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 570 บัญญัติว่า "ในเมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าซึ่งได้ตกลงกันไว้นั้น ถ้าผู้เช่ายังคงครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้ความนั้นแล้วไม่ทักท้วงไซร้ ท่านให้ถือว่าคู่สัญญาเป็นอันได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา" ก็ดีกรณีเพียงทำให้เกิดผลตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น แต่ตามข้อตกลงข้างต้นถือว่าเป็นความตกลงกันเป็นพิเศษและมีข้อความว่า "ในครั้งต่อไป" กำกับอยู่ด้วยส่อแสดงให้เห็นเจตนาของคู่สัญญาว่า จะต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง ๆมิใช่โดยผลของกฎหมาย ทั้งยังต้องตีความให้เป็นคุณแก่จำเลยซึ่งจะเป็นผู้ต้องเสียในมูลหนี้ ดังที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 11 อีกด้วย จำเลยจึงไม่ต้องรับผิดในค่าบำรุงโรงพยาบาลแต่อย่างใด นอกจากนี้ตามสัญญาเช่า ข้อ 11 มีข้อความว่า"หากผู้ให้เช่ามีความประสงค์จะใช้อาคารที่เช่าเพื่อดำเนินกิจการของรัฐหรือกิจการของรัฐหรือกิจการใด ๆ ของผู้ให้เช่า ผู้เช่ายินยอมขนย้ายสิ่งของสัมภาระและบริวารออกจากอาคารที่เช่าภายใน 30 วันหากครบกำหนดแล้วผู้เช่าไม่ยอมออกจากอาคารที่เช่า ผู้เช่ายินยอมชำระค่าปรับแก่ผู้ให้เช่าในอัตราวันละ 1 ใน 3 ของค่าเช่ารายเดือนเป็นเงิน 100 บาท (หนึ่งร้อยบาทถ้วน) จนกว่าจะออกจากอาคารที่เช่า"เห็นว่า ตามข้อตกลงดังกล่าวถือเป็นค่าเสียหายที่คู่สัญญาตกลงกันไว้ล่วงหน้า จึงมีลักษณะเป็นเบี้ยปรับ ซึ่งถือเป็นส่วนหนึ่งของค่าเสียหาย และตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสองก็บัญญัติไว้ว่า ให้เจ้าหนี้เรียกค่าเสียหายได้เต็มจำนวนที่เสียไปโดยให้คิดเบี้ยปรับรวมอยู่ในนั้นด้วย คือให้ถือว่าเบี้ยปรับเป็นจำนวนน้อยที่สุดของค่าเสียหาย เมื่อคดีนี้โจทก์ฟ้องเรียกค่าเสียหายเท่ากับอัตราค่าเช่าและศาลล่างพิพากษาให้โจทก์ได้รับค่าเสียหายเต็มจำนวนที่โจทก์ได้รับความเสียหายแล้ว โจทก์จะเรียกร้องให้จำเลยเสียเบี้ยปรับดังกล่าวให้โจทก์อีกไม่ได้เพราะเป็นการเรียกร้องที่นอกเหนือไปจากความเสียหายที่โจทก์ได้รับขัดต่อประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 380 วรรคสอง
พิพากษายืน

Articles de code cités มาตราที่อ้างอิง

Foire aux questions คำถามที่พบบ่อย

Qu’a-t-il décidé la Cour suprême dans la décision 5277/2540 ? คำพิพากษาฎีกาที่ 5277/2540 วินิจฉัยอย่างไร?

Le fait qu’une clause expresse stipulant la procédure de renouvellement soit un accord spécial démontre que les parties avaient l’intention d’obtenir un nouveau bail, plutôt que celui qui découlerait de la loi en vertu de l’article 570. Lire en parallèle l’article 11, qui interprète un terme en faveur de la partie qui supporterait l’obligation, le locataire qui n’avait pas demandé le renouvellement n’avait pas à payer de frais de renouvellement. La Cour a confirmé les décisions des juridictions inférieures.

วินิจฉัยว่าข้อสัญญาที่กำหนดวิธีขอต่ออายุสัญญาไว้โดยเฉพาะ เป็นความตกลงกันเป็นพิเศษที่ส่อแสดงเจตนาว่าต้องมีการทำสัญญาเช่ากันจริง มิใช่เกิดขึ้นโดยผลของมาตรา 570 เมื่ออ่านประกอบมาตรา 11 ซึ่งให้ตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ที่จะต้องเสียในมูลหนี้ ผู้เช่าที่มิได้ยื่นคำขอต่ออายุสัญญาจึงไม่ต้องเสียเงินตามข้อสัญญานั้น ศาลฎีกาพิพากษายืน

Le bail se renouvelle-t-il automatiquement en Thaïlande si le locataire reste ? หากผู้เช่ายังอยู่ต่อ สัญญาเช่าในประเทศไทยต่ออายุโดยอัตโนมัติหรือไม่?

L’article 570 considère comme un nouveau bail d’une durée indéterminée lorsque le terme expire, que le locataire reste propriétaire et que le bailleur sait et n’obéit pas à cette décision. Cette décision montre que la clause expresse du bail concernant la manière de renouveler le bail pouvait indiquer que les parties entendaient réellement un renouvellement, donc la présomption légale n’est pas la réponse complète.

มาตรา 570 ให้ถือว่าคู่สัญญาได้ทำสัญญาใหม่ต่อไปไม่มีกำหนดเวลา เมื่อสิ้นกำหนดเวลาเช่าแล้วผู้เช่ายังคงครอบครองทรัพย์สินอยู่และผู้ให้เช่ารู้แล้วไม่ทักท้วง คำพิพากษานี้แสดงว่าข้อสัญญาที่กำหนดวิธีขอต่ออายุไว้โดยเฉพาะ อาจแสดงเจตนาว่าคู่สัญญาประสงค์ให้มีการตกลงต่อสัญญากันจริง ผลตามกฎหมายจึงมิใช่คำตอบทั้งหมด

Quels articles du Code ont le Tribunal appliqués à la clause de renouvellement et aux sanctions ? ศาลฎีกาปรับบทมาตราใดกับข้อตกลงต่ออายุสัญญาและเบี้ยปรับ?

Article 11 du Code civil et commercial relatif à l’interprétation d’un terme ambigu dans l’intérêt de la partie qui supporterait l’obligation, article 380 relatif aux sanctions et dommages-intérêts, et article 570 relatif à la continuation tacite d’un bail.

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 11 เรื่องการตีความให้เป็นคุณแก่ผู้ต้องเสียในมูลหนี้ มาตรา 380 เรื่องเบี้ยปรับกับค่าเสียหาย และมาตรา 570 เรื่องการเช่าที่ดำเนินต่อไปโดยปริยาย

article 570 du CCQ Location tacite de prolongation en Thaïlande clause de renouvellement du bail thaïlande article 11 ccc clause de pénalité pour le bail en Thaïlande

📖 Pour en savoir plus, consultez ThaiLawOnline 📖 อ่านเพิ่มเติมที่ ThaiLawOnline

Sebastien H. Brousseau LL.B., B.Sc. Consultant juridique étranger
Wichuda Atthatmethakon LL.M. Avocat et notaire thaïlandais

Examiné et annoté par des professionnels du droit qualifiés ayant plus de 18 ans d'expérience en droit thaïlandais.

ตรวจสอบและอธิบายโดยผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายที่มีประสบการณ์การปฏิบัติงานด้านกฎหมายไทยมากกว่า 18 ปี

Avertissement : Les traductions anglaises fournies sur ce site Web sont non officielles et à titre informatif uniquement. Le texte faisant foi des lois thaïlandaises est en langue thaïe tel que publié dans la Gazette royale thaïlandaise (RatchakitchanubeksaCe contenu ne constitue pas un avis juridique. Pour toute question juridique spécifique, veuillez consulter un avocat thaïlandais qualifié.

Droits d'auteur © 2026 ThaiLaw Online Co. Ltd. Le texte statutaire thaïlandais (ตัวบทกฎหมาย) et les décisions originales de la Cour suprême (Dika) en langue thaïe sont dans le domaine public telles que publiées dans la Gazette du gouvernement royal thaïlandais (ราชกิจจานุเบกษา) conformément à l'article 7 de la loi sur le droit d'auteur de 2537 (1994). Tout le reste du contenu, y compris les traductions en anglais, les résumés des décisions de la Cour suprême (Dika), les annotations juridiques, les renvois, les commentaires et l'analyse éditoriale, constitue la propriété intellectuelle protégée par le droit d'auteur de ThaiLawOnline et ses rédacteurs, Sebastien H. Brousseau (LL.B.) et Wichuda Atthatmethakon (LL.M.). Toute reproduction ou distribution non autorisée est interdite.

ข้อสงวนสิทธิ์: คำแปลภาษาอังกฤษที่ให้ไว้ในเว็บไซต์นี้เป็นคำแปลอย่างไม่เป็นทางการและมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเท่านั้น ตัวบทกฎหมายที่เป็นทางการคือภาษาไทยตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เนื้อหานี้ไม่ถือเป็นคำแนะนำทางกฎหมาย สำหรับคำถามทางกฎหมายเฉพาะ กรุณาปรึกษาทนายความไทยที่มีคุณสมบัติ

ลิขสิทธิ์ © 2026 บริษัท ไทยลอว์ ออนไลน์ จำกัด ตัวบทกฎหมายภาษาไทยและคำพิพากษาศาลฎีกาฉบับภาษาไทยดั้งเดิมเป็นสาธารณสมบัติ ตามที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 เนื้อหาอื่นทั้งหมด ได้แก่ คำแปลภาษาอังกฤษ บทสรุปคำพิพากษาศาลฎีกา คำอธิบายกฎหมาย การอ้างอิงข้าม ข้อวิจารณ์ และบทวิเคราะห์ทางบรรณาธิการ เป็นทรัพย์สินทางปัญญาอันมีลิขสิทธิ์ของ ThaiLawOnline และบรรณาธิการ เซบาสเตียง อ็อง บรูโซ (LL.B.) และ วิชุดา อรรถเมธากร (LL.M.) ห้ามทำซ้ำหรือเผยแพร่โดยไม่ได้รับอนุญาต

Retour en haut de la page
WhatsApp LINE Appeler Rendez-vous